Η αναπαράσταση της παραδοσιακής διαδικασίας παραγωγής του ψωμιού στην Κωμιακή ζωντάνεψε μνήμες, έθιμα και εικόνες μιας άλλης εποχής, μέσα από μια ξεχωριστή πολιτιστική δράση του Πνευματικού Κέντρου Κορωνίδας και του Συλλόγου Γυναικών Κωμιακής
Την Τετάρτη το βράδυ, όσοι βρέθηκαν στην Κωμιακή, ντόπιοι και ξενικοί απόλαυσαν μια ιδιαίτερη εκδήλωση. Την αναπαράσταση μιας παλιάς βασικής οικονομικής λειτουργίας της κωμιακίτικης κοινωνίας (που δεν ήταν, φυσικά, μόνον αυτής) και των εθίμων που την περιβάλλουν και τη συγκροτούν. Ο τίτλος της δράσης του Πνευματικού Κέντρου Κορωνίδας και του Συλλόγου Γυναικών Κωμιακής ήταν «Το ψωμί της ζωής και της μνήμης μας». Εδώ εμπλέκονται και τα συναισθήματα που αναζωπυρώθηκαν για τους παλιότερους, οι οποίοι έζησαν τους φούρνους των γειτονιών της Κωμιακής. Καθεμιά από αυτές είχε τη δική της άτυπη κοινοτική λειτουργία, το ιδιότυπο «Κοινό» της. Εδώ ανακαλύψαμε ξανά το ορυχείο των αναμνήσεων. Συνειρμοί, ανάκληση τόπων, προσώπων, αρτοποιητικών εθίμων, συνηθειών και συμπεριφορών, που παραδόθηκαν πριν από 65 περίπου χρόνια στα χέρια της αναπαράστασης.
Αλλά αυτές οι βιωματικές αναπλάσεις και οι πολιτισμικοί συσχετισμοί ακούμπησαν με άλλο τρόπο και το βλέμμα, τη γνώση, το συναίσθημα των νέων και των επισκεπτών. Αυτή η πολιτιστική δράση συμπλήρωσε την διαδρομή των νερόμυλων που γίνεται τα τελευταία χρόνια.
Μπορεί η παράδοση να επιβιώνει μέσα από τις μεταμορφώσεις της, αλλά εδώ πρόκειται για μια αναπαράσταση μιας κοινωνικοοικονομικής λειτουργίας που ξεπεράστηκε από την τεχνολογική εξέλιξη από τη δεκαετία του 1960 για τα χωριά μας. Τότε εμφανίστηκε και ο πρώτος επαγγελματικός φούρνος του Γιάννη Νικολάκη στην Κωμιακή, που οδήγησε στην επικράτεια της νοσταλγίας και εθιμολογίας την παραδοσιακή παραγωγή του επιούσιου άρτου.
Πώς οι Κωμιακίτες (και ιδίως οι Κωμιακίτισσες) συγκροτούσαν τον κοινωνικοοικονομικό βίο τους γύρω από το «Ιερό» του φούρνου, που έβγαζε το βδομαδιάτικο ψωμί τους;
Από τον σπόρο στο γέννημα, στα αλώνια (το 1975 είδε αλωνιστική μηχανή η Κωμιακή), στους νερόμυλους (αυτά τα παρατημένα αριστουργήματα της λαϊκής αρχιτεκτονικής και της βιομηχανικής αρχαιολογίας μας στο ρυάκα της Κωμιακής), στο ζύμωμα, στο φούρνισμα, στο τραπέζι ή τον ντουρά. Το πικρό ψωμί της δουλειάς των προγόνων που γίνεται γλυκό και κύριο συστατικό της διατροφής του αγροτόσπιτου.
Η «οικονομία παραγωγής του ψωμιού» ήταν συστατικό και κυρίαρχο στοιχείο της αγροτοδιατροφής, σε μια οικονομία της αυτοκατανάλωσης, της ανταλλαγής, της συμμετοχής, της συνέργειας, της αλληλεγγύης, της σχετικής αυτάρκειας, αλλά και των χρεών και ποικίλων εξαρτήσεων.
Ο παραδοσιακός φούρνος που επισκεφθήκαμε για τη σχετική αναπαράσταση του ζυμώματος και του φουρνίσματος ήταν στην περιοχή της Χωστής, κοντά στον Μυκηναϊκό τάφο, Ήταν ο φούρνος της Μητσονικόλαινας. Διασχίσαμε οριζοντίως το χωριό, σε μια λιτανεία μεγάλου αριθμού προσώπων, ντόπιων, ξενικών και ξένων ακόμα, ώσπου να φθάσουμε στον προορισμό μας.
Δυστυχώς, η τελευταία φάση της διαδικασίας δεν ευοδώθηκε, λόγω της απαγόρευσης του Πυροσβεστικού Κλιμακίου Νάξου. Οι καιρικές συνθήκες, βλέπετε, και ο κίνδυνος πυρκαγιών…
Στη σχετική έκθεση στο Πνευματικό Κέντρο θυμηθήκαμε τα αρτοποιητικά υλικά αποτυπώματα μιας άυλης παρακαταθήκης. Η κουλτούρα, άλλωστε, της μνήμης βοηθά στη στερέωση της αυτοσυνειδησίας απέναντι στον τόπο.
Επίσης, προβλήθηκε ενημερωτικό ντοκιμαντέρ (τεκμηριογράφημα) του Γιάννη Πρεβενιού που κάλυψε με εικόνα και ήχο το θέμα.
Ο επίλογος της βραδιάς γράφτηκε με την τσαμπούνα και το τουμπάκι ενός ζεύγους επισκεπτών που μας αιφνιδίασαν. Ήταν εκτός προγράμματος. Ήταν το ιδανικό τέλος μιας υπέροχης αναπαράστασης που έσμιξε ανθρώπους, νοσταλγίες, αισθήματα και ενδιαφέροντα από ποικίλες προελεύσεις και ευαισθησίες.
Το παρακάτω βίντεο ακολουθεί βήμα βήμα τη διαδρομή της αναπαράστασης, από τη φράγκικη γειτονιά της Κωμιακής και την ξενάγηση της Βέτας Βιτζηλαίου έως τον παραδοσιακό φούρνο, το ζύμωμα και την έκθεση με τα τεκμήρια της «οικονομίας του ψωμιού». Μια μικρή διαδρομή μνήμης στα σοκάκια του χωριού, εκεί όπου η καθημερινότητα, η παράδοση και οι ιστορίες των ανθρώπων συναντιούνται ξανά.
Ακολουθεί ένα φωτογραφικό οδοιπορικό στην Κωμιακή, με εικόνες και αφηγήσεις από τις «Ιστορίες του φούρνου»
Ακολουθήστε το naxostimes.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
