Δημήτρης Αθανασούλης: «Του χρόνου ελπίζω να γίνουν τα εγκαίνια του Μουσείου Κυκλαδικού Πολιτισμού στο Κάστρο»
Το πνευματικό μνημόσυνο που έγινε το περασμένο Σαββατόβραδο στο κατάμεστο Πνευματικό Κέντρο στ’ Απεράθου ανάστησε μνήμες, σκέψεις, ιδέες, συνειρμούς. Εκεί, επτά ομιλητές κράτησαν τον κόσμο σε εγρήγορση επί τρίωρο, αναφερόμενοι, άμεσα ή έμμεσα, στον πολυμερή, πολυσχιδή, νάξιο στοχαστή (αυτός θα προτιμούσε τη γκραμσιανή έννοια του διανοούμενου), ιστορικό ερευνητή και κοινωνικό αγωνιστή Κώστα Κατσουρό, 20 μήνες μετά την εκδημία του. Έναν θεωρητικό των ιδεών που ήξερε να θέτει ερωτήματα σε δυσερμήνευτα ή ανερμήνευτα θέματα, που βασανίζουν την επιστημονική περιέργεια και να κάνει εύλογες υποθέσεις, που μπορούν να οδηγήσουν σε λύσεις, σε έναν δρόμο για αναζήτηση της αλήθειας.
Τα κύρια σημεία των παρεμβάσεων
Ο προϊστάμενος της Εφορίας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων Δημήτρης Αθανασούλης, σε μια μακρά ομιλία για τις τρέχουσες αρχαιολογικές ανακαλύψεις και αποκαλύψεις στο νησί μας και στον περίγυρό του (ειδικά ως προς τις αναχρονολογήσεις μνημείων), είπε στην αρχή δυο λόγια για τη συμβολή του Κατσουρού στον προβληματισμό σχετικά με τη βυζαντινή Νάξο. (Σημειώνεται ότι δεν υπήρξε συγκατάθεση του ομιλητή για τη βιντεοσκόπηση της ομιλίας του, παρόλο που δεν περιείχε ιδιαίτερο, πρωτότυπο επιστημονικό υλικό- έχει πολλάκις παρουσιαστεί, ανακυκλούμενο – και η δημοσιογραφική καταγραφή προς ενημέρωση του κοινού είναι αποδεκτή για τα δημόσια γεγονότα).
Ο διευθυντής του Κέντρου Ερεύνης της Ιστορίας του Ελληνικού Δικαίου της Ακαδημίας Αθηνών Γιάννης Χατζάκης διεξήλθε, επιλεκτικά, απεραθίτικα δικαιοπρακτικά έγγραφα (δημοσιευμένα και αδημοσίευτα) του 17ου αιώνα, στο πλαίσιο μιας εν εξελίξει έρευνάς του για την απεραθίτικη ιστορία αυτής της περιόδου μέσω των νομικών τεκμηρίων, κάτι που συζήταγαν με τον Κατσουρό, ο οποίος επιθυμούσε τη συγκέντρωση αρχειακού υλικού που συνδέεται με τ’ Απεράθου. Ο ομιλητής ανέφερε ότι από τα τέλη του 14ου έως τον 19ο αι. υπάρχουν αρκετές χιλιάδες τεκμήρια- στις πάμπολλες νοταριακές πράξεις και στις συνταγμένες από ιδιώτες στηρίζει ο ομιλητής την ορολογία «νοταριακή κοινωνία» της Νάξου- που αποτυπώνουν το ιστορικό γίγνεσθαι, τη μικροϊστορία, το ισχύον δικαιϊκό πλαίσιο, τις συνήθειες, τα έθιμα, τις πρακτικές. Μόνο το ένδυμα διαφέρει με το σήμερα, όπως είπε, μαλλον απλουστευτικά, ο ομιλητής, που έχει μέχρι τώρα συλλέξει 140 πράξεις του 17ου αι., με πρώτη αυτή που χρονολογείται το 1603.
Ειδολογικά, κατά κατηγορίες, οι πράξεις αναλύονται σε: αγοραπωλησίες ακινήτων, δωρεές, προικοσύμφωνα, καλλιεργητικές μισθώσεις, διαθήκες, μαρτυρικές καταθέσεις, διανομές ακινήτων, πληρεξούσια κ.λπ.
Ο διευθυντής Ερευνών στον Τομέα Νεοελληνικών Ερευνών του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Δημήτρης Δημητρόπουλος, ο οποίος δεν παρέστη και αναγνώστηκε η εργασία του από τον Νίκο Φραγκίσκο, χαρακτήρισε τον Κατσουρό ως…πολύτροπο κ.λπ. Οδυσσέα, ανατρέχοντας στη μαρωνίτεια μετάφραση της Οδύσσειας, και τόνισε ιδιαίτερα την ευρυμάθεια, την οξυδέρκεια, τη διαρκή αναζήτηση του τιμώμενου και τη συμβολή του στην τοπική ιστορία και συγκεκριμένα αυτή της πρώιμης περιόδου της ενετικής κυριαρχίας και των πρώτων αιώνων της οθωμανικής. Χαρακτήρισε τη Φλέα υποδειγματικό περιοδικό ιστορικής γνώσης, αλληλεπίδρασης της επιστημονικής-ακαδημαϊκής, δημόσιας και τοπικής ιστορίας, που την απασχολούσαν και σύγχρονα καίρια ζητήματα. Εκεί συνέδεσε ο Κατσουρός το τοπικό με το γενικό και αποθησαύρισε επιστημονική γνώση για το νησί.
Δεν παρέλειψε ο εισηγητής να αναφερθεί στην προσφορότητα της Νάξου και των διαθέσιμων πηγών για έρευνα από τους επιστήμονες και ερευνητές του τόπου, αλλά και όσους έχουν ως ερευνητικό πεδίο και ενδιαφέρον το νησί.
Ο επίκ. καθηγητής του Ιόνιου Πανεπιστημίου, αρχαιολόγος Στέλιος Λεκάκης ανέσκαψε τις αναμνήσεις του από τη γνωριμία και τις συζητήσεις του με τον Κατσουρό και την πορεία του τελευταίου σε διάφορα γνωσιακά πεδία, από τη Νάξο στη Φλωρεντία και εν τέλει στη Νάξο, εμμένοντας στη συνεισφορά του στην τοπική έρευνα, αλλά και τον πολιτικό και κοινωνικό προβληματισμό, με την έκδοση περιοδικών πολιτικής αιχμής (Αυτονομία, Τεκμήρια, Λεβιάθαν) και τοπικού, κυρίως, χαρακτήρα (Ναξιακά, Απεραθίτικα, Φλέα).
Ο μηχανικός μεταλλείων Μιχάλης Φραγκίσκος αναφέρθηκε στην προσφορά του Κατσουρού στην ιστορία, τον πολιτισμό και την έρευνα για το χωριό (κατοίκηση, όνομα, μουσεία, κοινωνική οργάνωση, Αυτοδιοίκηση κ.λπ.), με τις εκδόσεις περιοδικών, τις μελέτες, τη συμμετοχή στον Πολιτιστικό Οργανισμό Απεράθου, την κριτική του στάση για απεραθίτικες συμπεριφορές, αναγνωρίζοντας την πολιτιστική υπεροχή του χωριού, χωρίς αντιπαραθέσεις τοπικού ή τοπικιστικού χαρακτήρα.
-Ο πρώην προϊστάμενος των Υπηρεσιών Πολιτισμού της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου Τάσος Αναστασίου έθιξε ζητήματα της συνεργασίας του με τον Κατσουρό στα περιοδικά Απεραθίτικα και Φλέα και των προβληματισμών τού τελευταίου για την πορεία και το μέλλον του νησιού που το θεωρούσε ζοφερό, έτσι όπως αναπτύσσεται. Επίσης, υπογράμμισε την κοινωνική και πολιτική διάσταση της προσωπικότητας του Κατσουρού, την υπεράσπιση των φυσικών πόρων και του δημόσιου χώρου, την ανάγκη εναλλακτικού και πολυδιάστατου σχεδιασμού για το νησί και την αντιφασιστική θέση, στάση και δράση του.
Τέλος, ο αρχιτέκτων Στέλιος Μαρινάκης περιδιάβηκε το ιστορικό τοπίο και τη φυσιογνωμία της Νάξου των τελευταίων 50-60 χρόνων, επισημαίνοντας τις αλλοιώσεις, τις μεταμορφώσεις, τους μετασχηματισμούς τού αστικού τοπίου, ανασύροντας εικόνες και συνειρμούς από ιστορικές συναντήσεις και την αίσθηση του ίδιου γεωγραφικού χώρου, των ίδιων συντεταγμένων. Τοπία φαντασίας και τοπία ζωής. Το τοπίο μας καθορίζει, μας εμπεριέχει και το εμπεριέχουμε. Διαβάζουμε το παρελθόν μας σε αυτό. Το τοπίο, ως βασικό στοιχείο του περιβάλλοντος των πολιτών και έκφραση της κοινής τους πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς. Το τοπίο, όπως το αντιλαμβάνεται ο παρατηρητής του.
Το βλέμμα, όμως, του 1975 πώς αντιμετώπιζε το 1920; Πρόκειται κάθε φορά για απόσυρση του «κόσμου του χθες», όπως έλεγε ο Στέφαν Τσβάιχ. Υπάρχει η μνήμη του παρελθόντος, αλλά και η μνήμη του μέλλοντος. Ο νόστος δεν αποτρέπει την εξέλιξη, αλλά και η τελευταία έχει όρια την αίσθηση και την ιστορία του τόπου. Ο ομιλητής αναφέρθηκε και στην ευρωπαϊκή σύμβαση για το τοπίο, που υπογράφηκε στη Φλωρεντία στις 20 Οκτωβρίου 2000 (μέσω του Συμβουλίου της Ευρώπης) και κυρώθηκε στην Ελλάδα με τον Νόμο 3827/2010. Είναι η πρώτη διεθνής συνθήκη που είναι αφιερωμένη αποκλειστικά στη συνολική προστασία, διαχείριση και σχεδιασμό των ευρωπαϊκών τοπίων.
«Ένα τοπίο δεν είναι, όπως το αντιλαμβάνονται μερικοί, κάποιο απλώς σύνολο γης, φυτών και υδάτων. Είναι η προβολή της ψυχής ενός λαού επάνω στην ύλη», όπως έγραψε ο Ελύτης. Υπάρχουν, βέβαια, σήμερα και τα νέα, άυλα τοπία της τεχνητής νοημοσύνης, της κυβερνοσφαίρας, του διαδικτύου και της τρισδιάστατης απεικόνισης.
Την εκδήλωση …άνοιξε ο Κατσουρός και …έκλεψε ο Αθανασούλης
Την εκδήλωση του Σαββάτου …άνοιξε ο Κώστας Κατσουρός, με ένα μικρό βίντεο από την εισαγωγική παρέμβασή του στις 21 Αυγούστου 2020 στην Τραγαία, όπου πραγματοποιήθηκε εκπαιδευτική-πολιτιστική δράση, όπως αποκλήθηκε, με τίτλο «Γράφοντας για τη βυζαντινή Νάξο: Νέες εκδόσεις και μελέτες για την αρχαιολογία και την τέχνη του νησιού». Εκεί μίλησε για τα «σκοτεινά» πρώτα 100 χρόνια της βενετικής κυριαρχίας και τη συνείδηση της διαφορετικότητας των υποταγμένων, όπως προκύπτει από την αγιογράφηση των ναών τους.
Κατόπιν ο Δημήτρης Αθανασούλης ξεκίνησε τη μακρά ομιλία του, αναγνωρίζοντας τη συμβολή του Κατσουρού στη μελέτη του ναξιακού παρελθόντος. Η ομιλία του αναφέρθηκε στο έργο της Εφορείας Αρχαιοτήτων (ΕΦΑ) Κυκλάδων, κυρίως στη Νάξο και τα νησάκια, και τις έρευνές της ειδικά για τον πρώιμο Μεσαίωνα. Μάλιστα χαρακτήρισε «επαναστατικά» τα ευρήματα που προκύπτουν κάθε χρόνο και δείχνουν τον αρχαιολογικό πλούτο της Νάξου. Εκτός από την τροφοδότηση μελετών, αυτό το αρχαιολογικό απόθεμα θα εκτεθεί και στο περιλάλητο Μουσείο ή τη συστάδα μουσείων στο Κάστρο της Νάξου.
Οι κυριότερες ανακοινώσεις Αθανασούλη, όπως τις κατέγραψε η δημοσιογραφική γραφίδα:
-Ο πρώιμος Μεσαίωνας (7ος -8ος αι.) εμπλουτίζει τις γνώσεις μας-μέσω των επιφανειακών ερευνών ή άλλων μελετών- και αντιλαμβανόμαστε ότι το τοπίο που βλέπουμε σήμερα στη Νάξο είναι το ίδιο με την αρχαιότητα.
-Οι πεζούλες είναι μεσαιωνικές και όχι νεότερες κατασκευές. (Δεν δόθηκαν λεπτομέρειες, που είναι αναγκαίες για την ιστορικότητα των κατασκευών).
-Έχουμε αναδείξει το Κάστρο του Απαλίρου και των ακατοίκητων νησίδων. Είναι μια απίστευτη εικόνα που δεν έχουμε σε άλλα μέρη της Μεσογείου.
-Στην Κέρο, στον βυζαντινό τομέα ανασκαφής, συνεργαζόμαστε με τη Βρετανική Αρχαιολογική Σχολή.
-Με τα ψηφιακά εργαλεία της ΕΦΑ έχουμε τη δυνατότητα έρευνας και μελέτης π.χ. για το Κάστρο Καλογέρου στον Απόλλωνα, που είναι από αυτά που έκαναν τη Νάξο κέντρο του Αιγαίου τον πρώιμο Μεσαίωνα. Το Ηρόκαστρο, πάνω από τον Πάνορμο, δεύτερο μετά το Κάστρο της Χώρας, προφύλασσε το λιμάνι. (Αυτές τις πληροφορίες μπορεί να βρει κανείς στην ιστοσελίδα της ΕΦΑ Κυκλάδων).
-Στόχος είναι-όπως έχει πει ξανά ο Αθανασούλης- να καταλήξουν τα ευρήματα στα μουσεία της Νάξου, προφανώς του Κάστρου, που χαρακτήρισε ως την κορωνίδα των μουσειακών έργων για όλο το Αρχιπέλαγος. (Ανέφερε, βέβαια, τις αρχαιολογικές συλλογές και τα μουσεία της περιοχής, χωρίς να θίξει καν το καυτό θέμα των Κούρων των Μελάνων).
-Εξέφρασε την ελπίδα ότι του χρόνου θα εγκαινιάσουν το ένα από τα δύο μεγάλα Μουσεία, αυτό του κυκλαδικού πολιτισμού (που υπήρξε ο πρώτος σημαντικός πολιτισμός του Αιγαίου), στον Πύργο Κρίσπη ή Γλέζου και Αεροπορίας. Στο Αρχαιολογικό Μουσείο, όπου γίνονται έργα αποκατάστασης και αναστήλωσης, θα στεγαστεί το Μουσείο ναξιακού πολιτισμού.
-Η ιστορία της Νάξου θα παρουσιάζεται στο Μουσείο όχι μόνο κατά χρονικές περιόδους, αλλά και θεματικά (εξέλιξη της ναξιακής κοινωνίας από την προϊστορία μέχρι τους νεότερους χρόνους, με έμφαση σε σημαντικές περιόδους όπως η αρχαϊκή, η σχέση της Νάξου με το Αρχιπέλαγος και ειδικότερα με τη Μεσόγειο, η οργάνωση της κοινωνίας και η διαστρωμάτωση της (πλούσιοι-φτωχοί, αστοί-αγρότες), η πολιτειακή οργάνωση, η οικονομική συγκρότηση (αγροτική παραγωγή, εμπόριο, διακίνηση αγαθών κ.λπ.), η σχέση με το θείο, την πίστη, τον θάνατο, το επέκεινα, οι ταφικές πρακτικές.
-Σημαντική είναι επίσης η κατανόηση του πώς η Νάξος εξελίχθηκε σε μεγάλο ελληνικό νησιωτικό κέντρο, πώς το μάρμαρο καθόρισε την τύχη της διαχρονικά, πώς αποτυπώθηκε η ιστορία του νησιού στο μάρμαρο από τα κυκλαδικά ειδώλια και την αρχαϊκή γλυπτική των κούρων και κορών μέχρι τα βυζαντινά ανάγλυφα.
-Στον Μεσαίωνα στεκόμαστε σε δύο σημαντικούς σταθμούς του νησιού. α) Στον πρώιμο Μεσαίωνα (7ος-8ος αι.), που τώρα αναδεικνύεται πόσο σημαντικός ήταν για τη Νάξο, αλλά και για όλη την Αυτοκρατορία και τη Μεσόγειο. β) Όταν η Νάξος έγινε πρωτεύουσα του Δουκάτου του Αιγαίου.
-Μια άλλη πρωτότυπη προσέγγιση του παρελθόντος είναι η εξέταση τού πώς χρησιμοποιούσαν τα ίδια αντικείμενα ξανά οι Ναξιώτες, ανανοηματοδοτώντας και επανερμηνεύοντάς τα (π.χ. αρχαίο γλυπτό ή αρχαία στήλη που «εκχριστιανίζονται»). Αυτό δείχνει τη συνέχεια της ναξιακής κοινωνίας, κατά τον Αθανασούλη.
-Θα λειτουργήσει στο Κάστρο επίσης Κέντρο Έρευνας του κυκλαδικού πολιτισμού. Το εμβαδόν των Μουσείων: Κυκλαδικού πολιτισμού: 1500 τ.μ. εκθεσιακοί χώροι και ναξιακού πολιτισμού: 1700 τ.μ. εκθεσιακοί χώροι. Η μουσειογραφική μελέτη σέβεται τα μεσαιωνικά κτίρια και θα γίνει κατασκευή μέσα στην κατασκευή, με την έκθεση στο εσωτερικό τους. Το μοναδικό υλικό που χρησιμοποιείται είναι η σμύριδα, που σημάδεψε το παρελθόν της Νάξου. (Η αποστροφή του Αθανασούλη ότι δεν υπάρχει σήμερα αυτό το υλικό επιδέχεται διάφορες ερμηνείες). Η χρήση της σμύριδας δείχνει τη σύνδεση της πολιτιστικής κληρονομιάς του Ναξιώτη με τη γη του.
Σε αυτό το σημείο, είδαμε σε προσομοίωση και ψηφιακή περιήγηση πώς θα είναι το νέο Μουσείο.
-Έχουν γίνει αρχαιολογικές επεμβάσεις σε δεκάδες βυζαντινούς ναούς, σε 50 τα τελευταία 12 χρόνια, έχει γίνει συντήρηση τοιχογραφιών, προβάλλοντας αποκατεστημένους ναούς, με στρώματα τοιχογραφιών. Μάλιστα δικαιολόγησε την εγκατάλειψη μνημείων της ορεινής Νάξου, λόγω της… απόστασης!
-Τα μνημεία που σώζονται δίνουν σπουδαίες, μοναδικές πληροφορίες όχι μόνο για τη Νάξο, αλλά για ολόκληρη τη βυζαντινή Αυτοκρατορία. Ανέφερε τον Άγιο Ισίδωρο στην Ατσιπάπη, ναό που είχε κακοπάθει, με τις μοναδικές τοιχογραφίες των αρχών του 8ου αι. (Αυτά είναι μοναδικά στον κόσμο, όχι μόνο για τη Νάξο). Μάλιστα προανήγγειλε ότι τα θυρανοίξια θα γίνουν του χρόνου, ενώ δεν έθιξε το φαραωνικό έργο που σχεδιάζεται στην Αργοκοιλιώτισσα, μια ανάσα από τον Άγιο Ισίδωρο. Εδώ, αναφέρθηκε στο όνομα του αγίου, που ήταν αξιωματικός του αυτοκρατορικού στόλου και μαρτύρησε. Σε άλλο σημείο της ομιλίας του μνημόνευσε τον άγιο Φωκά, προστάτη των ναυτικών, που επίσης είναι δημοφιλής στη Νάξο. Οι απεικονίσεις στρατιωτών αγίων δείχνουν, παράλληλα με την απουσία απεικόνισης μοναχών, την καταλυτική παρουσία στο νησί του βυζαντινού στρατού και στόλου.
-Έχουν συντηρηθεί επίσης τουλάχιστον 100 βυζαντινές και μεταβυζαντινές εικόνες της Νάξου, μοναδικό σύνολο από την παλαιολόγεια εποχή, την τελευταία φάση της υστεροβυζαντινής περιόδου. Ενδεικτικά ανέφερε την αμφιπρόσωπη εικόνα (Παλλάδιο) της Καθολικής Μητρόπολης. Αποκάλυψαν πλήρως τον ναξιώτη επίσκοπο του 13ου αι. και διάβασαν την επιγραφή που έγραφε Πάρου και Αξίας. Αποκαλύφθηκε από συντηρητές της ΕΦΑ Κυκλάδων αγιογραφία μιας δεύτερης χαμένης παλαιολόγειας εικόνας της Κιουράς Αγιάς.
Αφού συντηρηθούν στην Αθήνα οι εικόνες, θα αποδοθούν στις ναξιακές εκκλησίες. Έχουμε, δηλαδή, ένα μοναδικό και ανέπαφο σύνολο τοιχογραφιών, ίσως το πιο σημαντικό που βρίσκουμε στη Νάξο αυτής της περιόδου.
-Η Νάξος είναι μοναδικό εργαστήρι για την ανάδειξη μιας περιόδου που ονομάζαμε μέχρι τώρα «σκοτεινοί αιώνες», γιατί δεν είχαμε στοιχεία και πληροφορίες και έτσι μπορούσαμε να ερμηνεύσουμε μια σπουδαία εποχή που είχε τελειώσει το παλιό, αλλά δεν είχα γεννηθεί το καινούργιο, ο Μεσαίωνας (Εδώ ο Έφορος χρησιμοποίησε μια γνωστή νεωτερική φράση του Αντόνιο Γκράμσι από το βιβλίο του Τετράδια της Φυλακής).
-Κομβικό ρόλο έπαιξε η αραβική εισβολή. Δείγμα της εισβολής αυτής είναι μια μοναδική επιγραφή του 700 μ.Χ. που βρέθηκε στο Κουφονήσι και θα εκτεθεί στο Μουσείο της Χώρας. Η επιγραφή αναφέρει τρεις Άραβες που κάνουν έκκληση στον Αλλάχ. Τι ήταν αυτοί; Έμποροι, στρατιώτες, φυλακισμένοι; Το ερώτημα είναι ανοιχτό.
-Η ενίσχυση του Αρχιπελάγους από τους αυτοκράτορες, λόγω του στρατηγικού χαρακτήρα του, έγινε για να μη καταλάβουν οι Άραβες την Κωνσταντινούπολη. Από το 650- τέλη 8ου αι. η Νάξος ήταν επίκεντρο παγκόσμιου ενδιαφέροντος, λόγω της εισβολής των Αράβων στο Αρχιπέλαγος. Ήταν η έδρα του αυτοκρατορικού στόλου. Για πρώτη φορά το Αρχιπέλαγος, μετά την αρχαϊκή εποχή, τον έλεγχο Αθηναίων και Ρωμαίων και τη χρήση των νησιών ως τόπων εξορίας, αποκτά τέτοια αξία. Το βλέπουμε από τα κτίρια, το εμπόριο, τα καμίνια παραγωγής, τις αποθήκες, τις οχυρώσεις. Έχουμε πάνω από 35 κάστρα στο Αρχιπέλαγος, από τα οποία πέντε (μεγάλα και μικρότερα) ήταν στη Νάξο, που ήταν επίκεντρο αυτού του συστήματος. (Μεγάλο Κάστρο Παροικιάς, Βρυόκαστρο, Κάστρο Χώρας). Το Κάστρο του Καλογέρου, που έχει και αρχαία φάση, έλεγχε τα βόρεια περάσματα και τον κόλπο του Απόλλωνα, το Ηρόκαστρο τον Πάνορμο, του Απαλίρου την ενδοχώρα. Το λεγόμενο ενετικό Κάστρο, μοναδικό με τόσους πολλούς πύργους, είναι το σημαντικότερο στις Κυκλάδες, γιατί ο αυτοκράτορας είχε στείλει τον στόλο να ναυλοχεί στο νησί, λόγω του στρατηγικού του βάθους.
-Οι έρευνες στη Δροσιανή, που συνδέεται με την Παναγιά Κιουρά, μας επιτρέπουν να κάνουμε νέες ερμηνείες. Βλέπουμε ίδια ζωγραφικά συνεργεία, ίδιους καλλιτέχνες, τοιχογραφίες επί τοιχογραφιών, παλίμψηστα ιστορίας που αποτυπώνουν την ευλάβεια των Ναξιωτών. Η ΕΦΑ ανέγνωσε-κατά τον Αθανασούλη- με ασφάλεια την επιγραφή. Οικοδομήθηκε κατά πάσα πιθανότητα το 708, επί Ιουστινιανού Β΄ του Ρηνότμητου, ενός σπουδαίου αυτοκράτορα. Βλέπουμε ανθρώπινη απόδοση του Χριστού (συροπαλαιστινιακή, σημιτική).
Τον 7ο αι. ο χριστιανισμός συνταράσσεται από χριστολογικές η δογματικές έριδες. Πολιτικά υποκείμενα εκδηλώνονται μέσω αυτών των ερίδων. Οι εντάσεις για τη μία ή δύο φύσεις του Χριστού αποτυπώνονται στις τοιχογραφίες της Νάξου.
Ο πάπας Μαρτίνος (το 653 στη Νάξο για ένα χρόνο) συνελήφθη από τον αυτοκράτορα, γιατί αντέδρασε στις μονοφυσιτικές θεωρίες. Δεν πέρασε ποτέ από τη Νάξο τέτοιος υψηλόβαθμος. Πιθανόν οι απεικονίσεις να συνδέονται με αυτόν. Τότε η Νάξος υπαγόταν στη Ρώμη και όχι στην Κωνσταντινούπολη.
-Το 726 έγινε έκρηξη του ηφαιστείου Σαντορίνης, που έχει σχέση με την εικονομαχία. Είναι η πρώτη φορά που απαγορεύεται η ανθρώπινη μορφή τη δυτική τέχνη (τομή στην παγκόσμια ιστορία).
-Το 727 στασίασαν οι Ναξιώτες και οι Κυκλαδίτες κατά του Λέοντος Γ΄ και κατέκαψαν τον στόλο. Αυτός επέβαλε εικονομαχική πολιτική. Γι’ αυτό η Νάξος είναι η περιοχή με τους περισσότερους εικονομαχικούς ναούς στην αυτοκρατορία.
Επίσης μετέφερε και εικονομαχικούς πληθυσμούς για έλεγχο των Ναξιωτών που αντέδρασαν. Σε κανένα άλλο μέρος της αυτοκρατορίας δεν συνέβη αυτό.
Από τα παραπάνω φαίνεται πόσο μεγάλη είναι η προσφορά των μνημείων της Νάξου για αυτούς που «πιάνουν» την ιστορία στα χέρια τους, για τους Ναξιώτες και την παγκόσμια έρευνα.
Ακολουθήστε το naxostimes.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
