Μαρτυρίες, στιγμιότυπα και αναμνήσεις από τις τελευταίες ημέρες της Κατοχής και τους πανηγυρισμούς της απελευθέρωσης, μέσα από το ιστορικό φύλλο της 15ης Οκτωβρίου 1945
Έναν χρόνο μετά την απελευθέρωση της Νάξου, η εφημερίδα «Ναξιακόν Μέλλον» αφιέρωσε το φύλλο της 15ης Οκτωβρίου 1945 στα γεγονότα που σημάδεψαν το τέλος της γερμανικής Κατοχής στο νησί. Μαρτυρίες, αφηγήσεις των τελευταίων ημερών, φωτογραφίες, τραγούδια και στιγμιότυπα από τους πανηγυρισμούς συνθέτουν ένα πολύτιμο ιστορικό ντοκουμέντο, που διατηρεί ζωντανή την ατμόσφαιρα εκείνης της εποχής.
Στις 15 Οκτωβρίου 1944 η Νάξος γιόρτασε την απελευθέρωσή της, ύστερα από τις συγκρούσεις των προηγούμενων ημερών και την αποχώρηση των γερμανικών δυνάμεων. Είχε προηγηθεί μια δύσκολη περίοδος κατοχής, στερήσεων και αντιστασιακής δράσης, με αποκορύφωμα τις μάχες του Οκτωβρίου που οδήγησαν στο τέλος της γερμανικής παρουσίας στο νησί.
Το πανηγυρικό τεύχος του «Ναξιακού Μέλλοντος», που εκδόθηκε στην Αθήνα στις 15 Οκτωβρίου 1945, δεν περιορίζεται σε μια αναδρομή των στρατιωτικών γεγονότων. Αποτυπώνει την αγωνία των κατοίκων, τις τελευταίες ώρες της Κατοχής και τη συγκίνηση της απελευθέρωσης, ενώ παράλληλα καταγράφει τον τρόπο με τον οποίο η ναξιακή κοινωνία τίμησε την πρώτη επέτειο της ιστορικής ημέρας.
Ιδιαίτερη θέση στο πρωτοσέλιδο κατέχει η εικαστική σύνθεση του Ναξιώτη καλλιτέχνη Ν. Κατσούρου, με επίκεντρο το Κάστρο της Χώρας, όπου αποτυπώνεται συμβολικά η μάχη για την απελευθέρωση της Νάξου. Το Κάστρο δεσπόζει στην εικόνα, με τις φλόγες και τα αεροπλάνα να παραπέμπουν στις συγκρούσεις, ενώ στους πρόποδές του διακρίνονται οι επιγραφές των αντιστασιακών οργανώσεων. Ένα χαρακτηριστικό εικαστικό τεκμήριο του τρόπου με τον οποίο αποδόθηκε η ιστορική εκείνη στιγμή, μόλις έναν χρόνο αργότερα.
Οι τελευταίες ημέρες της Κατοχής
Στο αφιέρωμα «Οι τελευταίες μέρες της σκλαβιάς – Μερόνυχτα ηρωισμού και αγωνίας» περιγράφονται οι κινήσεις των αντιστασιακών οργανώσεων, η προετοιμασία των κατοίκων και οι συγκρούσεις με τις γερμανικές δυνάμεις. Η αφήγηση παρακολουθεί την εξέλιξη των γεγονότων, ιδιαίτερα στις 13 και 14 Οκτωβρίου 1944, καταγράφοντας τις προσπάθειες παράδοσης των Γερμανών, τις μάχες και την αγωνία για την έκβασή τους.
Ανάμεσα στα ιστορικά τεκμήρια που δημοσιεύονται στο επετειακό φύλλο περιλαμβάνεται και τηλεγράφημα του Γενικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής, με ημερομηνία 21 Οκτωβρίου 1944, προς τους κατοίκους της Νάξου, λίγες ημέρες μετά την απελευθέρωση:
«Σας αποστέλλομεν χαιρετισμούς συμμετέχοντες εις χαράν απελευθερώσεώς σας. Επολεμήσατε γενναίως διά συμμαχικόν αγώνα και τώρα εξακολουθείτε συνεργασίαν με τας δυνάμεις μας, ίνα εξομαλύνετε τον δρόμον της Ειρήνης».
Ξεχωριστή θέση έχουν οι αναφορές στη συμμετοχή των Ναξιωτών στον απελευθερωτικό αγώνα, στη συνεργασία με τις συμμαχικές δυνάμεις και στις ανθρώπινες απώλειες. Η εφημερίδα τιμά ιδιαίτερα τη μνήμη του Γιώργου Βαλληνδρά και του Νίκου Μπενίκου, που σκοτώθηκαν πολεμώντας για την απελευθέρωση της Νάξου.
Η πρώτη βραδιά της ελευθερίας
Από τις πιο χαρακτηριστικές αφηγήσεις του τετρασέλιδου είναι εκείνη που αναφέρεται στην πρώτη βραδιά της λευτεριάς στη Χώρα. Οι δρόμοι γεμίζουν κόσμο, οι κάτοικοι αγκαλιάζονται, τραγουδούν και πανηγυρίζουν, ύστερα από χρόνια φόβου και στερήσεων.
Η χαρά της απελευθέρωσης αποτυπώνεται επίσης στα απεραθίτικα τραγούδια που φιλοξενούνται στο φύλλο, αναδεικνύοντας τη θέση της λαϊκής παράδοσης στη συλλογική μνήμη. Οι φωτογραφίες των ανταρτών και των κατοίκων συμπληρώνουν την εικόνα μιας κοινωνίας που ξαναβρίσκει την ελευθερία της.
Η πρώτη επέτειος, έναν χρόνο αργότερα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το δημοσίευμα για τον πρώτο επίσημο εορτασμό της επετείου, στις 15 Οκτωβρίου 1945. Η ημέρα περιλάμβανε γενικό σημαιοστολισμό, πανηγυρική δοξολογία στη Μητρόπολη, πομπή προς το Ηρώο, επιμνημόσυνη δέηση και καταθέσεις στεφάνων.
Μέσα από τις σελίδες του ιστορικού φύλλου αναδεικνύεται και η πραγματικότητα της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου. Η απελευθέρωση είχε φέρει την ελπίδα, όμως οι πληγές της Κατοχής, οι απώλειες και οι δυσκολίες της ανασυγκρότησης παρέμεναν βαθιά χαραγμένες στη ζωή των κατοίκων.
Η αξία αυτού του τετρασέλιδου βρίσκεται ακριβώς στη χρονική του εγγύτητα με τα γεγονότα. Μόλις έναν χρόνο μετά, οι μνήμες ήταν ακόμη νωπές και οι αφηγήσεις των ανθρώπων αποτύπωναν όχι μόνο το ιστορικό γεγονός, αλλά και όσα είχε αφήσει πίσω του.
Ολόκληρο το πανηγυρικό φύλλο της εφημερίδας «Ναξιακόν Μέλλον», με ημερομηνία έκδοσης 15 Οκτωβρίου 1945, παρατίθεται στη συνέχεια σε ψηφιακή μορφή, δίνοντας στους αναγνώστες τη δυνατότητα να γνωρίσουν τις αυθεντικές δημοσιεύσεις, τις μαρτυρίες και τις εικόνες της εποχής.
Ακολουθήστε το naxostimes.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
