Νάξος: Οι ιστορίες του νερού ζωντανεύουν – Από τις παλιές Φουντάνες στις σύγχρονες λύσεις για τη λειψυδρία

Newsroom.
18/11/2026 11:43

Περίπου 40 κάτοικοι συμμετείχαν στην εσπερίδα του προγράμματος «Μνημεία Νερού στη Νάξο» – Μαρτυρίες από τις δεκαετίες του 1950 και 1960, προτάσεις προστασίας ιστορικών μνημείων και παρουσίαση συστήματος συλλογής βρόχινου νερού στο ΕΠΑΛ Τραγαίας

Οι αναμνήσεις των παλαιότερων κατοίκων της Νάξου, οι ιστορικές κρήνες της Χώρας και οι σύγχρονες προκλήσεις της λειψυδρίας βρέθηκαν στο επίκεντρο της εσπερίδας του προγράμματος «Μνημεία Νερού στη Νάξο», που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 30 Οκτωβρίου 2026.

Περίπου 40 κάτοικοι συμμετείχαν στην εκδήλωση, η οποία συνδύασε την καταγραφή προφορικών μαρτυριών στις ιστορικές κρήνες της Χώρας με επιστημονικές παρουσιάσεις και συζήτηση στο Δημαρχείο Νάξου.

Μέσα από προσωπικές αφηγήσεις, οι συμμετέχοντες ανέδειξαν τον τρόπο με τον οποίο οι προηγούμενες γενιές διαχειρίζονταν το λιγοστό νερό, ενώ παράλληλα διατυπώθηκαν προτάσεις για την προστασία των μνημείων και την αξιοποίηση σύγχρονων πρακτικών εξοικονόμησης.

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος που υλοποιούν η MONUMENTA, το MIO-ECSDE και το GWP-Med, με στόχο τη διατήρηση της υλικής και άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς που συνδέεται με το νερό και την ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινωνίας απέναντι στη λειψυδρία.

Οι ιστορίες της Φουντάνας και της Τρανής Φουντάνας

Το πρώτο μέρος της εσπερίδας πραγματοποιήθηκε στις δύο ιστορικές κρήνες της Χώρας, τη Φουντάνα και την Τρανή Φουντάνα.

Μετά την ξενάγηση στους χώρους, κάτοικοι της Νάξου μοιράστηκαν προσωπικές αναμνήσεις και ιστορίες από τη χρήση των δύο μνημείων κατά τις δεκαετίες του 1950 και του 1960.

Οι μαρτυρίες ανέδειξαν τη σημασία που είχαν οι δημόσιες κρήνες στην καθημερινή ζωή, σε μια περίοδο κατά την οποία η πρόσβαση στο νερό και η εξοικονόμησή του αποτελούσαν βασικές ανάγκες των νοικοκυριών.

Ιδιαίτερος προβληματισμός εκφράστηκε για τη σημερινή κατάσταση της Τρανής Φουντάνας, με τους συμμετέχοντες να καταθέτουν συγκεκριμένες προτάσεις για την προστασία και την ανάδειξή της.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

– Η απαγόρευση στάθμευσης αυτοκινήτων στον χώρο του μνημείου.

– Η απομάκρυνση της κολόνας ηλεκτροδότησης.

– Η ανάδειξη της ιστορικής κρήνης ως σημαντικού τοπόσημου της Χώρας.

Καταγραφή των μνημείων και δημιουργία χάρτη

Στη συνέχεια, οι εργασίες μεταφέρθηκαν στο Δημαρχείο, όπου παρουσιάστηκαν οι δράσεις του προγράμματος και οι δυνατότητες σύνδεσης της ιστορικής κληρονομιάς με τη σύγχρονη διαχείριση του νερού.

Η Ειρήνη Γρατσία, συντονίστρια της MONUMENTA, παρουσίασε τους βασικούς στόχους του προγράμματος, δίνοντας έμφαση στη συμμετοχή των κατοίκων στην καταγραφή των μνημείων νερού.

Οι καταγραφές δημοσιοποιούνται σταδιακά μέσω της διαδικτυακής πρωτοβουλίας «Αγροτικά Κτήρια της Νάξου» στο Facebook.

Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία έντυπου και ηλεκτρονικού χάρτη με τα καταγεγραμμένα μνημεία νερού του νησιού.

Ο χάρτης θα είναι διαθέσιμος στους κατοίκους και στους εκπαιδευτικούς, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να γνωρίσουν την υδάτινη πολιτιστική κληρονομιά της Νάξου.

Η κ. Γρατσία υπογράμμισε επίσης την ανάγκη προστασίας αυτού του ιδιαίτερα ευάλωτου μνημειακού πλούτου.

Η επιτόπια έρευνα και οι μαρτυρίες για τα μνημεία νερού

Η αρχαιολόγος Μαρία Προμπονά παρουσίασε τα αποτελέσματα της επιτόπιας καταγραφής μνημείων νερού σε περιοχές της Νάξου.

Στο πλαίσιο της έρευνας πραγματοποιήθηκε επίσης κινηματογράφηση συνεντεύξεων με τον δάσκαλο Μανόλη Προμπονά, ο οποίος μίλησε για τον τρόπο λειτουργίας των μνημείων.

Η συλλογή τέτοιων μαρτυριών αποτελεί σημαντικό μέρος του προγράμματος, καθώς συνδέει τα σωζόμενα κτίσματα και τις υποδομές με τις ανθρώπινες εμπειρίες και τις πρακτικές του παρελθόντος.

Στέρνα στο ΕΠΑΛ Τραγαίας για τη συλλογή βρόχινου νερού

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσίασε η εισήγηση του Δρ. Φοίβου Σαργέντη, μηχανικού του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, ο οποίος αναφέρθηκε στην κατάσταση των υδατικών πόρων στην Ελλάδα και ειδικότερα στη Νάξο.

Κατά την παρουσίασή του ανέδειξε μια πρακτική εφαρμογή συλλογής βρόχινου νερού, η οποία υλοποιήθηκε στο ΕΠΑΛ Τραγαίας, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος WATERSENS, σε συνεργασία με τον Δήμο Νάξου και Μικρών Κυκλάδων.

Πρόκειται για στέρνα συλλογής βρόχινου νερού, η οποία έχει τοποθετηθεί στο σχολείο και προορίζεται να καλύπτει ανάγκες όπως:

– Η χρήση νερού στα καζανάκια.

– Το πότισμα.

– Η επίδειξη πρακτικών εξοικονόμησης νερού στους μαθητές και στην τοπική κοινωνία.

Η συγκεκριμένη εγκατάσταση παρουσιάστηκε ως παράδειγμα αξιοποίησης του βρόχινου νερού για χρήσεις που δεν απαιτούν πόσιμο νερό.

Εκπαιδευτικές δράσεις και παραδείγματα από Κύπρο και Μάλτα

Η Ηρώ Αλάμπεη, εκπρόσωπος του MIO-ECSDE/MEdIES, παρουσίασε τις εκπαιδευτικές δράσεις που υλοποιούνται στο πλαίσιο του προγράμματος.

Αναφέρθηκε στις παρεμβάσεις σε σχολεία, καθώς και στο εκπαιδευτικό υλικό που έχει δημιουργηθεί με θέμα την ορθή διαχείριση του νερού και είναι διαθέσιμο στους εκπαιδευτικούς.

Από την πλευρά της, η Βίκυ Μαλωτίδη, επίσης εκπρόσωπος του MIO-ECSDE/MEdIES, παρουσίασε παραδείγματα αποκατάστασης και ανάδειξης μνημείων νερού από την Κύπρο και τη Μάλτα, τα οποία συνδέονται με τη δραστηριότητα του GWP-Med.

Ο Δρ. Στέλιος Λεκάκης, καθηγητής στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο και συνεργάτης της MONUMENTA, εστίασε στην ανάγκη συλλογικής διατήρησης και διαχείρισης τόσο της πολιτιστικής κληρονομιάς όσο και του ίδιου του φυσικού πόρου.

Προτάσεις για τη γέφυρα των Εγγαρών και τη βρύση του Αγά

Στη συζήτηση που ακολούθησε, κάτοικοι και εκπρόσωποι φορέων μοιράστηκαν ιστορίες για μνημεία νερού και διατύπωσαν προβληματισμούς σχετικά με τη σημερινή τους κατάσταση.

Κοινό στοιχείο πολλών αφηγήσεων ήταν η διαπίστωση ότι οι προηγούμενες γενιές είχαν προσαρμόσει την καθημερινότητά τους στη διαθεσιμότητα του νερού, αναγνωρίζοντας την αξία κάθε σταγόνας.

Στο πλαίσιο της συζήτησης επισημάνθηκε η ανάγκη προστασίας και ανάδειξης συγκεκριμένων μνημείων, όπως:

– Η γέφυρα των Εγγαρών, για την οποία εκφράστηκε ανάγκη προστασίας.

– Η βρύση του Αγά, για την οποία προτάθηκε μεγαλύτερη ανάδειξη.

Παράλληλα, συζητήθηκαν οι σημερινές πιέσεις στους υδατικούς πόρους, με αναφορές στην υπεράντληση μέσω γεωτρήσεων και στην ανάγκη εφαρμογής πρακτικών εξοικονόμησης.

Μεταξύ των λύσεων που αναφέρθηκαν ήταν η αξιοποίηση του βρόχινου και του γκρίζου νερού, καθώς και η σημασία των αναβαθμίδων για τη διαχείριση του νερού στο τοπίο.

Δημήτρης Λιανός: Στήριξη στις δράσεις για το νερό και αναφορά στο master plan

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε με τη συνεργασία του Δήμου Νάξου και Μικρών Κυκλάδων.

Κατά την ολοκλήρωσή της, ο δήμαρχος Δημήτρης Λιανός εξέφρασε τη στήριξη του Δήμου σε αντίστοιχες πρωτοβουλίες για την προστασία και τη διαχείριση του νερού.

Παράλληλα, αναφέρθηκε στις σχετικές δράσεις του Δήμου και στο αναμενόμενο ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης των υδατικών πόρων της Νάξου (master plan).

Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν, μεταξύ των προβλέψεων του σχεδιασμού περιλαμβάνεται και η αξιοποίηση νερού από τον βιολογικό καθαρισμό για άρδευση, μετά από τριτοβάθμια επεξεργασία.

Το πρόγραμμα «Μνημεία Νερού στη Νάξο»

Το πρόγραμμα υλοποιείται από τον Απρίλιο έως τον Δεκέμβριο του 2026 από τους φορείς MIO-ECSDE, MONUMENTA και GWP-Med.

Συνδυάζει την καταγραφή της πολιτιστικής κληρονομιάς, την ενεργό συμμετοχή των κατοίκων, τις εκπαιδευτικές δράσεις και την παρουσίαση πρακτικών για την ορθολογική διαχείριση του νερού.

Το πρόγραμμα «Μνημεία Νερού στη Νάξο»

Ακολουθήστε το naxostimes.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Latest Post

Comments are closed.