Σε μια συγκυρία όπου η πίεση για τουριστική ανάπτυξη στα μικρά νησιά των Κυκλάδων εντείνεται, ο Δήμος Νάξου και Μικρών Κυκλάδων επιχειρεί, μέσω της διαβούλευσης για το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΕΠΣ) των Κουφονήσια, Ηρακλειά, Σχοινούσα και Δονούσα, να χαράξει ένα διαφορετικό αναπτυξιακό μοντέλο. Οι προτάσεις που κατατέθηκαν στο Δημοτικό Συμβούλιο στις 11 Μαρτίου 2026 συγκλίνουν σε έναν κοινό παρονομαστή: την ανάγκη ελέγχου της δόμησης και της τουριστικής δραστηριότητας, με στόχο τη διατήρηση της φυσιογνωμίας και της φέρουσας ικανότητας των νησιών.
Ένα μοντέλο «μικρής κλίμακας» απέναντι στον μαζικό τουρισμό
Κεντρικό στοιχείο των παρεμβάσεων αποτελεί η σαφής απόρριψη του μοντέλου μαζικού τουρισμού. Ειδικά για τα Κουφονήσια, η τοπική διοίκηση εισηγείται ένα πρότυπο «αυθεντικότητας και αειφορίας», που αποκλείει την ανάπτυξη μεγάλων ξενοδοχειακών μονάδων και επενδύσεων υψηλής έντασης. Η επιχειρηματολογία εστιάζει τόσο στην περιβαλλοντική επιβάρυνση όσο και στη μεταβολή του τουριστικού προϊόντος: μεγάλες μονάδες 4 και 5 αστέρων θεωρείται ότι αλλοιώνουν τη μικροκλίμακα, ενισχύουν εξωγενή κεφάλαια και περιορίζουν τον ρόλο της τοπικής επιχειρηματικότητας.
Στο ίδιο πλαίσιο, προτείνονται δραστικοί περιορισμοί στη δόμηση εκτός σχεδίου, με σημαντική μείωση των επιτρεπόμενων τετραγωνικών για τουριστικές εγκαταστάσεις, κατάργηση των ορόφων και προώθηση ισόγειων κτισμάτων. Ενδεικτική είναι και η πρόταση πλήρους κατάργησης πισινών, καθώς και η απαγόρευση camping και glamping υποδομών σε συγκεκριμένες περιοχές.
Η κατεύθυνση αυτή αποτυπώνει μια ευρύτερη στρατηγική διαφοροποίησης: τα νησιά επιχειρούν να διατηρήσουν το ανταγωνιστικό τους πλεονέκτημα ως «low density» προορισμοί, σε μια περίοδο όπου η υπερτουριστική πίεση σε άλλες περιοχές του Αιγαίου λειτουργεί αποτρεπτικά για ένα μέρος της ζήτησης.
Φέρουσα ικανότητα και όρια ανάπτυξης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η προσέγγιση της φέρουσας ικανότητας, κυρίως στην περίπτωση της Ηρακλειάς. Εκεί τίθεται ενδεικτικό όριο ταυτόχρονου πληθυσμού αιχμής στις 2.000 άτομα, συνδεδεμένο άμεσα με τις δυνατότητες ύδρευσης, αποχέτευσης και διαχείρισης απορριμμάτων. Παράλληλα, προτείνεται ανώτατο όριο 20 κλινών ανά τουριστική μονάδα, σε μια προσπάθεια αποτροπής συγκέντρωσης και «μονοπωλιακής» ανάπτυξης.
Τα στοιχεία που συνοδεύουν την εισήγηση καταδεικνύουν την οριακή κατάσταση των υποδομών: η κατανάλωση νερού στην αιχμή πλησιάζει τα όρια της υφιστάμενης αφαλάτωσης, ενώ η απουσία οργανωμένου συστήματος επεξεργασίας λυμάτων συνιστά κρίσιμο περιβαλλοντικό κίνδυνο. Σε αυτό το πλαίσιο, προτείνονται υποχρεωτικές δεξαμενές νερού για κατοικίες και επιχειρήσεις, καθώς και μεταβατική υποχρέωση εγκατάστασης αυτόνομων βιολογικών συστημάτων.
Αντίστοιχα, στη Σχοινούσα αναδεικνύεται το ζήτημα της στεγαστικής πίεσης, με έμφαση στην ανάγκη επέκτασης οικισμών και δημιουργίας περιοικιστικών ζωνών, ώστε να συγκρατηθεί ο μόνιμος πληθυσμός και να αποφευχθεί η ανεξέλεγκτη εκτός σχεδίου δόμηση.
Προστασία τοπίου και αυστηρότεροι κανόνες δόμησης
Σημαντικό μέρος των προτάσεων αφορά την προστασία του τοπίου και των φυσικών πόρων. Στα Κουφονήσια, προβλέπεται καθολική προστασία της νοτιοανατολικής ζώνης του νησιού από κάθε μορφή δόμησης, ενώ προτείνεται η ένταξη παραλιών σε καθεστώς αυξημένης προστασίας («απάτητες παραλίες»). Παράλληλα, τίθενται αυστηρότεροι όροι για τη δόμηση κοντά στην ακτογραμμή, με αύξηση των ελάχιστων αποστάσεων.
Οι παρεμβάσεις επεκτείνονται και στην αισθητική του δομημένου περιβάλλοντος, με εναρμόνιση της αρχιτεκτονικής με τα παραδοσιακά πρότυπα, περιορισμούς σε προσωρινές ή πρόχειρες κατασκευές και προτάσεις για υπογειοποίηση δικτύων. Ειδική μνεία γίνεται και στη διατήρηση παραδοσιακών στοιχείων, όπως ξερολιθιές και αγροτικές κατασκευές, τα οποία αντιμετωπίζονται ως κρίσιμο μέρος του τουριστικού προϊόντος.
Αξιοσημείωτη είναι και η πρόβλεψη για περιορισμό ή και απαγόρευση εγκατάστασης Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας σε ορισμένες περιοχές, με βασικό επιχείρημα την προστασία του τοπίου, γεγονός που αναδεικνύει τη σύγκρουση μεταξύ ενεργειακής μετάβασης και τουριστικής ταυτότητας.
Υποδομές και λειτουργικότητα: το «αδύναμο σημείο»
Παρά τον αυστηρό χωρικό σχεδιασμό, οι προτάσεις αναγνωρίζουν ότι χωρίς επενδύσεις σε υποδομές το μοντέλο δεν μπορεί να λειτουργήσει. Στα περισσότερα νησιά καταγράφονται ανάγκες για αναβάθμιση λιμένων, δημιουργία νέων υποδομών (όπως υδατοδρόμια), βελτίωση οδικού δικτύου και ενίσχυση των δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διαχείριση κυκλοφορίας και στάθμευσης, καθώς και στη δημιουργία κοινόχρηστων χώρων, στοιχείο κρίσιμο τόσο για την ποιότητα ζωής των κατοίκων όσο και για την εμπειρία των επισκεπτών. Παράλληλα, προωθείται η ανάδειξη δικτύων μονοπατιών ως εργαλείο ανάπτυξης εναλλακτικών μορφών τουρισμού.
Το στοίχημα της ισορροπίας
Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από τις προτάσεις του Δήμου είναι ότι τα μικρά νησιά των Κυκλάδων επιχειρούν να τοποθετηθούν στρατηγικά απέναντι στο δίλημμα «ανάπτυξη ή προστασία». Η επιλογή που διαφαίνεται δεν είναι η αναστολή της ανάπτυξης, αλλά η αυστηρή ρύθμισή της, με όρους που ευνοούν τη μικρή κλίμακα, την τοπική επιχειρηματικότητα και τη βιωσιμότητα.
Ωστόσο, όπως επισημάνθηκε και στη συνεδρίαση, το ζητούμενο είναι κατά πόσο αυτές οι κατευθύνσεις μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη, δεδομένου ότι ο υπερκείμενος σχεδιασμός και η επενδυτική πίεση συχνά υπερβαίνουν τις τοπικές αποφάσεις. Για τον τουριστικό κλάδο, το υπό διαμόρφωση ΕΠΣ των Μικρών Κυκλάδων αποτελεί ένα κρίσιμο τεστ: αν μπορεί να υπάρξει ένα διαφορετικό, περισσότερο ισορροπημένο μοντέλο ανάπτυξης σε έναν από τους πιο ευαίσθητους προορισμούς της χώρας.
Πηγή: tornosnews.gr
Ακολουθήστε το naxostimes.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
