Η Καλλιόπη Χατζηπέτρου και ο Φρατζέσκος Μαργαρίτης μιλούν στον Aegean Voice για τη διοργάνωση, τη νέα ΑΜΚΕ και την προσπάθεια καταγραφής του «διασίματος του στημονιού»
Με ένα τετραήμερο αφιερωμένο στην ιστορία, την τέχνη, τη γλώσσα και τις ζωντανές παραδόσεις της Απειράνθου επιστρέφουν για δεύτερη χρονιά «Τ’ Απεραθίτικα», από τις 15 έως τις 18 Οκτωβρίου. Πίσω όμως από το πλούσιο πρόγραμμα βρίσκεται μια ευρύτερη προσπάθεια: να καταγραφούν και να διασωθούν πολύτιμα στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς του χωριού, να μεταδοθούν στις νεότερες γενιές και να αποτελέσουν τη βάση για νέες δράσεις τα επόμενα χρόνια.
Μια από τις σημαντικότερες πρωτοβουλίες που προετοιμάζονται αφορά το «διάσιμο του στημονιού», μια παραδοσιακή τεχνική της υφαντικής που κινδυνεύει να χαθεί. Οι διοργανωτές σχεδιάζουν τη βιντεοσκόπηση της διαδικασίας και εξετάζουν, με τη συνδρομή πανεπιστημιακών, τη δυνατότητα να προχωρήσουν οι απαραίτητες ενέργειες για την καταγραφή της στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Τις λεπτομέρειες της φετινής διοργάνωσης, αλλά και τους στόχους της νεοσύστατης Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας «Τ’ Απεραθίτικα», παρουσίασαν στον Aegean Voice 107,5 και στην εκπομπή «Μέρα μεσημέρι» με την Πόπη Αλιμπέρτη η Καλλιόπη Χατζηπέτρου και ο Φρατζέσκος Μαργαρίτης.
Το «διάσιμο του στημονιού» και η προσπάθεια διάσωσής του
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η βιωματική δράση που έχει προγραμματιστεί για το πρωί του Σαββάτου 17 Οκτωβρίου. Μία από τις μεγαλύτερες σε ηλικία υφάντρες της Απειράνθου θα παρουσιάσει ζωντανά τον τρόπο με τον οποίο προετοιμαζόταν παραδοσιακά το στημόνι πριν από το στήσιμο του αργαλειού.
Όπως εξήγησε ο Φρατζέσκος Μαργαρίτης, δεν πρόκειται απλώς για μια επίδειξη στο πλαίσιο των εκδηλώσεων. Στόχος είναι να αποτυπωθεί οπτικοακουστικά μια τεχνική που σήμερα γνωρίζουν όλο και λιγότεροι άνθρωποι, ώστε η σχετική γνώση να μην χαθεί μαζί με τις παλαιότερες γενιές.
Οι διοργανωτές έχουν ήδη συζητήσει με πανεπιστημιακούς για τη δυνατότητα υποστήριξης αυτής της προσπάθειας και επιθυμούν να διερευνήσουν την προοπτική καταγραφής της τεχνικής στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Σύμφωνα με όσα επισημάνθηκαν στη συνέντευξη, η διατήρηση της υφαντικής παράδοσης δεν αφορά μόνο τα ίδια τα υφαντά, αλλά και τις επιμέρους εργασίες, τα εργαλεία και τις γνώσεις που απαιτούνται για τη δημιουργία τους.
Μια ΑΜΚΕ που γεννήθηκε από την επιτυχία της πρώτης διοργάνωσης
Η μεγάλη ανταπόκριση που γνώρισε, σύμφωνα με τους διοργανωτές, το πρώτο τετραήμερο τον Οκτώβριο του 2025 έδωσε την ώθηση για τη δημιουργία της ΑΜΚΕ «Τ’ Απεραθίτικα».
Όπως ανέφερε η Καλλιόπη Χατζηπέτρου, στην ΑΜΚΕ συμμετέχουν δέκα μέλη, τα οποία συνεργάζονται με τους φορείς και τους κατοίκους της Απειράνθου. Οι στόχοι της εκτείνονται πέρα από την ετήσια διοργάνωση και περιλαμβάνουν πολιτιστικές, καλλιτεχνικές, εκπαιδευτικές, περιβαλλοντικές και επιστημονικές πρωτοβουλίες.
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης αναδείχθηκε ιδιαίτερα η σημασία της συλλογικής προσπάθειας. Η προετοιμασία ενός τόσο απαιτητικού προγράμματος προϋποθέτει συντονισμό πολλών ανθρώπων, κατανομή αρμοδιοτήτων και τακτική συνεργασία.
Ο Φρατζέσκος Μαργαρίτης στάθηκε στην ανάγκη να παραμερίζονται προσωπικές και άλλες διαφορές όταν υπάρχει ένας κοινός στόχος, ενώ η Καλλιόπη Χατζηπέτρου υπογράμμισε τη σημασία της εμπιστοσύνης στους ανθρώπους που αναλαμβάνουν να φέρουν εις πέρας κάθε επιμέρους δράση.
Οι «προίκες των μανάδων μας» και η συνέχεια της υφαντικής τέχνης
Ένα ακόμη σημαντικό κομμάτι της διοργάνωσης είναι η έκθεση υφαντών «Οι προίκες των μανάδων μας», που οργανώνεται με τη συμμετοχή του Συνεταιρισμού Παραδοσιακής Τέχνης Γυναικών Απεράθου.
Σε αντίθεση με την περσινή έκθεση, στην οποία παρουσιάστηκαν παλαιότερα υφαντά, φέτος το ενδιαφέρον στρέφεται στις δημιουργίες από το 1940 μέχρι σήμερα, με έμφαση στις οικογενειακές προίκες και στα υφαντά που συνδέθηκαν με σημαντικές στιγμές της ζωής των ανθρώπων του χωριού.
Όπως αναφέρθηκε στη συνέντευξη, στον Συνεταιρισμό συμμετέχουν περίπου είκοσι γυναίκες, οι οποίες εξακολουθούν να δημιουργούν χειροποίητα υφαντά με παραδοσιακές τεχνικές.
Η έκθεση φιλοδοξεί να αναδείξει όχι μόνο την τεχνική και αισθητική αξία αυτών των δημιουργιών, αλλά και τη συναισθηματική τους σημασία. Πρόκειται για αντικείμενα που συνδέουν τις σημερινές οικογένειες με τις μητέρες και τις γιαγιάδες τους, διατηρώντας ζωντανή μια συνέχεια πολλών γενεών.
Παράλληλα, όπως επισήμαναν οι δύο καλεσμένοι, στόχος είναι να αναγνωρίσουν περισσότερο οι νεότεροι την αξία των υφαντών που υπάρχουν στα σπίτια τους και να μην τα αντιμετωπίζουν ως ξεπερασμένα αντικείμενα.
Η απεραθίτικη ντοπιολαλιά και μια σημαντική επανέκδοση
Ξεχωριστή θέση στη φετινή διοργάνωση έχει η απεραθίτικη γλωσσική παράδοση, η οποία εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της ταυτότητας του χωριού.
Ο Φρατζέσκος Μαργαρίτης αναφέρθηκε στον τρόπο με τον οποίο η ντοπιολαλιά μεταδίδεται ακόμη μέσα στις οικογένειες, καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν ακούγοντας τους γονείς και τους παππούδες τους να χρησιμοποιούν το τοπικό ιδίωμα.
Σημαντική πρωτοβουλία αποτελεί και η επανέκδοση του βιβλίου «Η απεραθίτικη ντοπιολαλιά» του Γιώργου Οικονόμου, για την οποία, σύμφωνα με τους καλεσμένους, ο συγγραφέας παραχώρησε τα σχετικά δικαιώματα στους διοργανωτές.
Το βιβλίο, που καταγράφει λέξεις και ιδιωματισμούς της Απειράνθου, θα παρουσιαστεί στο πλαίσιο του τετραημέρου, συμβάλλοντας στη διάσωση ενός σημαντικού γλωσσικού αποθέματος.
Στη συζήτηση έγινε επίσης ιδιαίτερη αναφορά στα απεραθίτικα μοιρολόγια, που, σύμφωνα με τον Φρατζέσκο Μαργαρίτη, εξακολουθούν να διατηρούνται στο χωριό. Ο ίδιος θα παρουσιάσει εισήγηση για τα μοιρολόγια που έχουν δημοσιευτεί στον τοπικό Τύπο, φωτίζοντας μια χαρακτηριστική μορφή λαϊκής ποιητικής έκφρασης.
Άγνωστες πτυχές της μουσικής παράδοσης
Ανάμεσα στα θέματα που ξεχωρίζουν είναι και το απεραθίτικο λυράκι, ένα μικρό παραδοσιακό μουσικό όργανο που, όπως ειπώθηκε στη συνέντευξη, παραμένει άγνωστο ακόμη και σε αρκετούς Ναξιώτες.
Οι Γιάννης Αντωνίου και Γιάννης Φραγκίσκος θα παρουσιάσουν έρευνα για την ιστορία και τη μουσική παράδοση του οργάνου, καθώς και για τις Απεραθίτισσες λυράρισες.
Όπως υπογράμμισαν οι δύο καλεσμένοι, μέσα από τέτοιες εισηγήσεις αναδεικνύονται πλευρές της τοπικής ιστορίας που δεν είναι ευρέως γνωστές και προσφέρεται η δυνατότητα να καταγραφούν πληροφορίες που διαφορετικά θα μπορούσαν να ξεχαστούν.
Σχέδια για εκδόσεις και νέες πολιτιστικές δράσεις
Τα «Απεραθίτικα» δεν φιλοδοξούν να περιοριστούν σε ένα ετήσιο πολιτιστικό τετραήμερο. Μέσα από τη νέα ΑΜΚΕ εξετάζονται ήδη συνεργασίες με φορείς της Νάξου, καθώς και πρωτοβουλίες που θα μπορούν να αναπτύσσονται καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου.
Μια από τις ιδέες που βρίσκονται στο τραπέζι αφορά την έκδοση των πρακτικών των δύο διοργανώσεων, ώστε οι εισηγήσεις και οι έρευνες που παρουσιάζονται να αποκτήσουν μόνιμη μορφή και να παραμείνουν προσβάσιμες.
Παράλληλα, συζητείται η δυνατότητα επαναφοράς μιας περιοδικής έκδοσης με τον τίτλο «Τ’ Απεραθίτικα», συνεχίζοντας με έναν νέο τρόπο μια παλαιότερη εκδοτική προσπάθεια που είχε αναπτύξει ο Κώστας Κατσουρός.
Οι σχεδιασμοί αυτοί βρίσκονται ακόμη σε στάδιο συζήτησης, ωστόσο αποτυπώνουν την πρόθεση των διοργανωτών να δημιουργήσουν έναν σταθερό φορέα καταγραφής, μελέτης και ανάδειξης του πολιτισμού της Απειράνθου.
Αυτό ήταν και το βασικό μήνυμα της συνέντευξης: ότι η πολιτιστική κληρονομιά ενός τόπου δεν διασώζεται μόνο μέσα από εκδηλώσεις, αλλά και μέσα από τη συστηματική καταγραφή, τη συνεργασία και τη μετάδοση της γνώσης στις επόμενες γενιές.
Δείτε επίσης: Νάξος: Για δεύτερη χρονιά «Τ’ Απεραθίτικα» – Τέσσερις ημέρες αφιερωμένες στον πολιτισμό της Απειράνθου (πρόγραμμα)
Κεντρική φωτογραφία: Στιγμιότυπο από τη συλλογική προσπάθεια των ανθρώπων που βρίσκονται πίσω από τη διοργάνωση «Τ’ Απεραθίτικα»
Ακολουθήστε το naxostimes.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
