Τι ανέδειξαν οι επιστημονικές εισηγήσεις για τη Νάξο, το τοπίο, τον τουρισμό και τον πρωτογενή τομέα – Οι μεταβατικές διατάξεις, οι υφιστάμενες άδειες και η τεχνική υποστήριξη της προσφυγής – Προβληματισμός για τη μικρή συμμετοχή και την απουσία στελεχών της Δημοτικής Αρχής
Από τις πραγματικές διαστάσεις που μπορεί να λάβει η ανάπτυξη μεγάλων αιολικών εγκαταστάσεων στη Νάξο και τις επιπτώσεις τους στο τοπίο, στον τουρισμό και στον πρωτογενή τομέα, μέχρι τα νομικά περιθώρια αντίδρασης και τις άδειες που εξακολουθούν να βρίσκονται σε ισχύ, ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων άνοιξε στην πολύωρη ημερίδα για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας που διοργάνωσε την Κυριακή ο Δήμος Νάξου και Μικρών Κυκλάδων.
Η ημερίδα, που πραγματοποιήθηκε στο Δημοτικό Θέατρο «Ιάκωβος Καμπανέλλης», διήρκεσε περίπου τέσσερις ώρες και συνδύασε τις επιστημονικές εισηγήσεις με τις πολιτικές τοποθετήσεις, τη νομική διάσταση και μια εκτενή συζήτηση με το κοινό. Το πιο συγκεκριμένο νέο που προέκυψε αφορά πλέον και το χρονοδιάγραμμα: ο Δήμος πρέπει να προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας κατά του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ έως τις 13 Νοεμβρίου.
Η υπόθεση έχει ήδη απασχολήσει και την ΠΕΔ Νοτίου Αιγαίου, η οποία αποφάσισε επίσης προσφυγή στο ΣτΕ, ενώ Νάξος και Άνδρος προτάθηκε να καταθέσουν ξεχωριστές προσφυγές. Όπως είχε αποκαλύψει το NaxosTimes από τη συνεδρίαση της ΠΕΔ, έχει τεθεί και το ενδεχόμενο να ζητηθεί η συνεκδίκαση των προσφυγών.
Στην ημερίδα μίλησαν ο ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ και μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού Ηλίας Τατσιόπουλος, ο καθηγητής Μαθηματικής Προσομοίωσης Περιβαλλοντικών Συστημάτων του Πανεπιστημίου Πατρών Φραγκίσκος Κουτελιέρης και ο βιοτεχνολόγος – περιβαλλοντολόγος, εκπρόσωπος του Δικτύου Οικολογικών Οργανώσεων Αιγαίου, Αλέξανδρος Μαβής. Στη νομική διάσταση αναφέρθηκε η Δρ Αγγελική Καλλία-Αντωνίου, ενώ στην τεχνική υποστήριξη του Δήμου για το θέμα των ΑΠΕ θα συμμετέχει ο περιβαλλοντολόγος Βασίλης Θεονάς.
ΑΠΕ ναι, αλλά με ποια κλίμακα και με ποιες επιπτώσεις;
Ένα από τα σημεία που αναδείχθηκαν μέσα από τις επιστημονικές εισηγήσεις ήταν ότι η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται στο δίλημμα «υπέρ ή κατά των ΑΠΕ». Το κρίσιμο ερώτημα αφορά την κλίμακα των εγκαταστάσεων, τη χωροθέτησή τους και το συνολικό αποτύπωμα που αφήνουν σε έναν νησιωτικό χώρο με συγκεκριμένα φυσικά, παραγωγικά και τουριστικά χαρακτηριστικά.
Ο Ηλίας Τατσιόπουλος ανέπτυξε τα θετικά και τα αρνητικά των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στην ανάγκη η ενεργειακή μετάβαση να μην πραγματοποιείται εις βάρος του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος και της τουριστικής δραστηριότητας. Στη συζήτηση για τη φέρουσα ικανότητα έθεσε και τη διάσταση της οπτικής επιβάρυνσης του τοπίου, επισημαίνοντας ότι σε περιοχές όπως οι Κυκλάδες δεν αρκεί να υπολογίζεται μόνο η έκταση που καταλαμβάνει μια εγκατάσταση, αλλά πρέπει να συνεκτιμάται και η επίδρασή της στις κορυφογραμμές και στο ευρύτερο τοπίο.
Ο Φραγκίσκος Κουτελιέρης επικεντρώθηκε στη σχέση των ΑΠΕ με τον τουρισμό και τον πρωτογενή τομέα, χρησιμοποιώντας στοιχεία, εικόνες και βίντεο για να δείξει τι συνεπάγεται στην πράξη η εγκατάσταση μεγάλων ανεμογεννητριών. Η συζήτηση δεν αφορούσε μόνο τις ίδιες τις μηχανές, αλλά και όσα απαιτούνται για να φτάσουν και να εγκατασταθούν: διανοίξεις και διαμορφώσεις δρόμων, μεγάλες βάσεις από σκυρόδεμα, δίκτυα και λοιπές συνοδευτικές υποδομές.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσαν τα βίντεο μεταφοράς ανεμογεννητριών, καθώς ένα από τα ερωτήματα που τέθηκαν ήταν πώς θα μπορούσαν μηχανές τέτοιων διαστάσεων να μεταφερθούν στο εσωτερικό της Νάξου. Στη συζήτηση επισημάνθηκε ότι μια τέτοια μεταφορά δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί μέσω του λιμανιού της Χώρας με τις σημερινές συνθήκες και ότι θα απαιτούσε διαφορετικό σημείο προσέγγισης και εκφόρτωσης, μαζί με τις αντίστοιχες παρεμβάσεις για τη μεταφορά τους προς τις θέσεις εγκατάστασης.
Ο Αλέξανδρος Μαβής προσέγγισε το ζήτημα μέσα από την πολυετή εμπειρία του από περιβαλλοντικές υποθέσεις και κινητοποιήσεις στα νησιά του Αιγαίου, αναφερόμενος και στην περίπτωση της Άνδρου. Στάθηκε ιδιαίτερα στη σχέση ανάμεσα στις μεγάλης κλίμακας εγκαταστάσεις και στο κυκλαδίτικο τοπίο, το οποίο αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της ταυτότητας των νησιών αλλά και της τουριστικής τους ελκυστικότητας. Παράλληλα υπογράμμισε ότι η δικαστική αντιμετώπιση τέτοιων σχεδιασμών δεν μπορεί να λειτουργεί αποκομμένη από την ενημέρωση και την ενεργοποίηση της τοπικής κοινωνίας.
Θεονάς: Το πραγματικό μέγεθος των σύγχρονων ανεμογεννητριών
Στην τεχνική πλευρά του ζητήματος αναφέρθηκε και ο Βασίλης Θεονάς, ο οποίος επισήμανε ότι τύποι ανεμογεννητριών που περιλαμβάνονταν σε παλαιότερους σχεδιασμούς και περιβαλλοντικές μελέτες δεν παράγονται πλέον. Αυτό δημιουργεί ένα πρόσθετο ζήτημα ως προς το τι είδους μηχανές θα μπορούσαν τελικά να χρησιμοποιηθούν σε έργα που είχαν σχεδιαστεί με παλαιότερα τεχνικά δεδομένα.
Όπως αναφέρθηκε, οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μπορούν να έχουν διάμετρο πτερωτής της τάξης των 150 μέτρων και συνολικό ύψος που ξεπερνά τα 200 μέτρα, διαστάσεις που καθιστούν ακόμη πιο κρίσιμη τη συζήτηση για τη χωροθέτηση, τη μεταφορά και την επίδρασή τους στο ανάγλυφο και στο τοπίο της Νάξου.
Στο ΣτΕ έως τις 13 Νοεμβρίου
Στο πρακτικό και νομικό σκέλος πέρασε η Δρ Αγγελική Καλλία-Αντωνίου, η οποία γνωστοποίησε ότι η προσφυγή κατά της υπουργικής απόφασης με την οποία εγκρίθηκε το νέο Ειδικό Χωροταξικό για τις ΑΠΕ πρέπει να ασκηθεί έως τις 13 Νοεμβρίου.
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στις μεταβατικές διατάξεις του νέου πλαισίου. Όπως εξήγησε, ένας σημαντικός αριθμός έργων που έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή βρίσκονται σε διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης μπορεί, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να συνεχίσει να εξετάζεται με το προηγούμενο καθεστώς.
Η κ. Καλλία χαρακτήρισε το ζήτημα αυτό κρίσιμο νομικό επιχείρημα, επισημαίνοντας ότι για το προηγούμενο Χωροταξικό του 2008 είχαν ήδη υπάρξει παρεμβάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο σχετικά με τη συμβατότητά του με το ενωσιακό περιβαλλοντικό δίκαιο. Έθεσε ακόμη ζήτημα για τις μεταβατικές ρυθμίσεις που περιλήφθηκαν στο τελικό νέο πλαίσιο μετά τη δημόσια διαβούλευση και οι οποίες καλύπτουν αιτήματα που είχαν υποβληθεί έως τη δημοσίευσή του.
Αυτό συνδέεται άμεσα και με ένα από τα ζητήματα που επανήλθαν αρκετές φορές στη διάρκεια της ημερίδας: τι συμβαίνει με τις άδειες αιολικών έργων που ήδη υπάρχουν στη Νάξο και κατά πόσο το νέο Χωροταξικό επηρεάζει ή όχι την πορεία τους.
Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη της Νάξου
Η Αγγελική Καλλία στάθηκε ιδιαίτερα και στην Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη που αφορά προστατευόμενες περιοχές της Νάξου. Όπως ανέφερε, η μελέτη έχει εγκριθεί από το Υπουργείο Περιβάλλοντος, δεν έχει όμως ακολουθήσει ακόμη το Προεδρικό Διάταγμα που θα ολοκληρώσει θεσμικά το πλαίσιο προστασίας.
Κατά την ίδια, πρέπει να ασκηθεί πίεση ώστε να εκδοθεί το σχετικό Προεδρικό Διάταγμα, ενώ παράλληλα ο Δήμος έχει τη δυνατότητα να ενισχύσει την τεκμηρίωση για στοιχεία και περιοχές που χρήζουν προστασίας, όπως πηγές υδροληψίας, μνημεία, πολιτιστικά σημεία και περιοχές χωρίς οδική πρόσβαση.
Η νομική προετοιμασία της προσφυγής θα συνοδευτεί από τεχνική τεκμηρίωση, με τον Βασίλη Θεονά να αναλαμβάνει την τεχνική υποστήριξη του Δήμου στα ζητήματα των ΑΠΕ. «Το νομικό πρέπει να πηγαίνει μαζί με το τεχνικό», ήταν το σκεπτικό που ανέπτυξε η κ. Καλλία.
Αναφέρθηκε επίσης σε πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την οποία θεωρεί ένα πρόσθετο νομικό εργαλείο σε υποθέσεις αιολικών έργων που επηρεάζουν προστατευόμενες περιοχές. Η απόφαση συνδέει τη δέουσα περιβαλλοντική εκτίμηση με τους ειδικούς στόχους διατήρησης μιας προστατευόμενης περιοχής, στοιχείο που, σύμφωνα με την ίδια, αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για τη Νάξο.
Η δικηγόρος αναφέρθηκε τέλος και στις μεγάλες καθυστερήσεις που καταγράφονται στην εκδίκαση περιβαλλοντικών υποθέσεων, σημειώνοντας ότι για προηγούμενη προσφυγή σχετικά με αιολικά έργα σε Νάξο, Πάρο και Άνδρο αναμένεται απόφαση περίπου τέσσερα χρόνια μετά τη συζήτησή της.
Κοινή γραμμή των παρατάξεων, διαφορετικές προσεγγίσεις
Στην έναρξη της ημερίδας ο δήμαρχος Δημήτρης Λιανός επανέλαβε την ομόφωνη θέση του Δημοτικού Συμβουλίου και την απόφαση προσφυγής στο ΣτΕ, δηλώνοντας ότι ο Δήμος θα χρησιμοποιήσει «κάθε θεσμικό και νόμιμο μέσο» για την υπεράσπιση της Νάξου και των Μικρών Κυκλάδων.
Ο Λεονάρδος Χατζηανδρέου χαρακτήρισε το θέμα «ζήτημα ζωής και θανάτου για τα νησιά», δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση, πέρα από το νέο Χωροταξικό, στις υφιστάμενες άδειες και στα αιτήματα που είχαν ήδη υποβληθεί. Ο Γιάννης Κορρές, από την πλευρά της Λαϊκής Συσπείρωσης, έδωσε ευρύτερη πολιτική διάσταση στο ζήτημα, μιλώντας για την ανάγκη κοινωνικής κινητοποίησης και δηλώνοντας ότι «δεν θα επιτρέψουμε να γίνουν τα νησιά μας μπαταρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Παρά τις διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες, κοινός παρονομαστής των τριών παρατάξεων ήταν η αντίθεση στον συγκεκριμένο σχεδιασμό και η συνέχιση των ενεργειών σε θεσμικό, νομικό και κοινωνικό επίπεδο.
Οι ερωτήσεις από την αίθουσα και η Δονούσα
Μετά τις εισηγήσεις ακολούθησε εκτενής συζήτηση. Οι τρεις επιστήμονες κάθισαν μαζί στο πάνελ και δέχθηκαν σειρά ερωτήσεων από το κοινό για τις ήδη εκδοθείσες άδειες, τον αριθμό και τις διαστάσεις των ανεμογεννητριών που θα μπορούσαν να εγκατασταθούν, το υφιστάμενο αιολικό πάρκο της Κορώνου, τη μεταφορά του εξοπλισμού, τις απαιτούμενες υποδομές και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Τέθηκε επίσης ευθέως το ερώτημα εάν η κριτική που ασκείται στον σχεδιασμό σημαίνει συνολική αντίθεση στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Από τη συζήτηση προέκυψε ότι το ζήτημα αφορά πρωτίστως την κλίμακα, τη χωροθέτηση και την προσαρμογή των ενεργειακών επιλογών στις πραγματικές δυνατότητες και ανάγκες κάθε τόπου. Στο πλαίσιο της αναζήτησης διαφορετικών λύσεων έγινε αναφορά και σε άλλες μορφές παραγωγής ενέργειας, μεταξύ αυτών και στην ενεργειακή αξιοποίηση αποβλήτων.
Ο πρόεδρος της Κοινότητας Δονούσας Ηλίας Πράσινος έθεσε το ζήτημα των σχεδιασμών για υπεράκτια αιολικά στην περιοχή της Δονούσας. Στις απαντήσεις που δόθηκαν επισημάνθηκε ότι ο σχεδιασμός για τα υπεράκτια αιολικά βρίσκεται σε διαφορετικό θεσμικό και χωροταξικό στάδιο και ότι πρόκειται για ιδιαίτερα σύνθετα και υψηλού κόστους έργα.
Περιορισμένη συμμετοχή και απουσίες που σχολιάστηκαν
Παρά τη σημασία του θέματος και τη διάρκεια της ημερίδας, η συμμετοχή των πολιτών ήταν περιορισμένη, με σημαντικό μέρος της αίθουσας να αποτελείται από αιρετούς και εκπροσώπους φορέων, συλλόγων και συλλογικοτήτων. Ο προβληματισμός για την προσέλευση εκφράστηκε και δημόσια κατά τη διάρκεια των παρεμβάσεων.
Σχολιάστηκε επίσης αρνητικά από αρκετούς παρευρισκόμενους η απουσία στελεχών της ίδιας της Δημοτικής Αρχής από την ημερίδα που διοργάνωσε ο Δήμος. Πέραν του δημάρχου Δημήτρη Λιανού και του προέδρου του Δημοτικού Συμβουλίου Στέλιου Μαυρογιαννόπουλου, ο οποίος είχε τον συντονισμό της εκδήλωσης, δεν έδωσαν το «παρών» αντιδήμαρχοι και άλλοι δημοτικοί σύμβουλοι της πλειοψηφίας.
Αντίθετα, στην ημερίδα συμμετείχαν οι επικεφαλής και δημοτικοί σύμβουλοι των παρατάξεων της αντιπολίτευσης, πρόεδροι Κοινοτήτων, περιφερειακοί σύμβουλοι, καθώς και εκπρόσωποι κομμάτων, επιστημονικών, επαγγελματικών, περιβαλλοντικών και πολιτιστικών φορέων και συλλογικοτήτων.
Μέσα από τη συζήτηση διατυπώθηκε και η πρόταση να μην εξαντληθεί η ενημέρωση σε μία κεντρική ημερίδα στη Χώρα, αλλά να ακολουθήσουν αντίστοιχες ενημερωτικές εκδηλώσεις στα χωριά της Νάξου, ώστε οι κάτοικοι των περιοχών που αφορά άμεσα ο σχεδιασμός να έχουν πληρέστερη εικόνα και δυνατότητα συμμετοχής.
Με την ημερομηνία της προσφυγής στο ΣτΕ να πλησιάζει, η συζήτηση για τις ΑΠΕ στη Νάξο περνά πλέον από τη γενική αντίθεση στον νέο χωροταξικό σχεδιασμό σε πιο συγκεκριμένα ερωτήματα: ποιες άδειες παραμένουν ενεργές, ποια έργα μπορούν να προχωρήσουν με το προηγούμενο καθεστώς, ποια πρόσθετα εργαλεία προστασίας διαθέτει το νησί και με ποια τεχνικά και νομικά επιχειρήματα θα στηριχθεί η προσφυγή του Δήμου.
Ακολουθήστε το naxostimes.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
