Αποκαλύψεις για την ιστορία της ναξιώτικης πατάτας από το 1791 και προβληματισμοί για τις σύγχρονες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η καλλιέργεια στο νησί
Με μια αποκαλυπτική ομιλία στη φετινή Γιορτή της Πατάτας, ο Οικονομολόγος και Νομικός Βασίλης Φραγκουλόπουλος παρουσίασε την ιστορική διαδρομή αλλά και τα σημερινά αδιέξοδα της πατάτας Νάξου. Όπως ανέφερε, η ναξιώτικη πατάτα έχει ηλικία 234 χρόνων, αφού καλλιεργήθηκε για πρώτη φορά στο νησί το 1791, πολύ πριν την εισαγάγει στην Ελλάδα ο Ιωάννης Καποδίστριας.
Ο κ. Φραγκουλόπουλος στάθηκε στα προβλήματα που απειλούν την καλλιέργεια, όπως η λειψυδρία, το αυξημένο κόστος παραγωγής, η έλλειψη νέων παραγωγών και η παράνομη εμπορία πατάτας άλλης προέλευσης ως ναξιώτικης. Παράλληλα, αναφέρθηκε στην ανάγκη στήριξης από την Πολιτεία με στοχευμένη νησιωτική αγροτική πολιτική.
Η ομιλία έκλεισε με αναφορά στην ιστορική πορεία της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Νάξου, που ετοιμάζεται να γιορτάσει το 2026 τα 100 χρόνια λειτουργίας της, σηματοδοτώντας έναν αιώνα προσφοράς στον πρωτογενή τομέα του νησιού.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της ομιλίας του Βασίλη Φραγκουλόπουλου
Η πατάτα έχει τις ρίζες της στη Νάξο από το 1791. Είναι, δηλαδή, 234 χρόνων. Ήλθε εδώ και καλλιεργήθηκε 37 χρόνια πριν τη φέρει στη Ελλάδα ο Καποδίστριας, το 1828! Από πού προκύπτει αυτό; Από μια χειρόγραφη ιστορία της Νάξου, που δημοσίευσε ο υφηγητής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, ο τρικουπικός και κυνηγημένος από τον δηλιγιαννισμό Γεώργιος Κρέμος, στο περιοδικό «Απόλλων» του Πειραιά το 1891 και το 1892. (Η Ιστορία της Νάξου από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι το 1791 ξεκίνησε να δημοσιεύεται στο φύλλο 78- Ιούνιος 1891 και στο φύλλο 86- Φεβρουάριος 1892 υπάρχει το επίδικο απόσπασμα: «Άρχισαν δε οπού να φυτεύουν και γεώμηλα»).
Το ανώνυμο χειρόγραφο, με τίτλο «Ιστορία και περιγραφή της Νάξου» κατείχε ο Ι. Ιω. Βαρότζης και δόθηκε στον Κρέμο, όπως σημειώνει, από έναν καλό μαθητή του. Ο Κρέμος γράφει ότι συγγραφέας του χειρογράφου είναι, ως φαίνεται, δυτικός το θρήσκευμα, ίσως και κληρικός. Από αυτή την πηγή μάλλον προήλθε και η πατάτα που καλλιεργήθηκε νωρίς στη Νάξο.
Παρά την …ηλικία της, η πατάτα Νάξου είναι νέα, φρέσκια, ελκυστική, περιζήτητη, πολύφερνη, καλόγνωμη. Εδώ ρίζωσε και έγινε πιο εύγεστη από αλλού, λόγω των αμμουδερών χωμάτων, κατά τον καθηγητή του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Γιάννη Πολίτη. Αλλά και λόγω των κλιματολογικών συνθηκών του νησιού μας.
Η πατάτα έχει την τιμητική της απόψε, στη γιορτή της που διοργανώνει κάθε χρόνο η ΕΑΣ Νάξου, με εξαίρεση την περσινή χρονιά, που δεν υπήρχε προϊόν λόγω της λειψυδρίας και των αυξημένων εισροών παραγωγής. Ως πότε, όμως, θα καλλιεργείται η πατάτα στο νησί από παλιούς και νέους παραγωγούς; Το ερώτημα είναι υπαρκτό και υπαρξιακό, γιατί:
-Η πατάτα …διψά, η λειψυδρία θεριεύει και τα μέτρα αργοπορούν ή είναι ελλιπή.
-Το κόστος παραγωγής αυξάνεται ταχύτατα.
-Τα μέτρα δραστικής αντιμετώπισης των αρνητικών πλευρών της νησιωτικότητας ακόμα …ταξιδεύουν.
-Δεν υπάρχει ηλικιακή ανανέωση. Οι νέοι δεν μένουν πια στο χωράφι. Δεν έχουν κίνητρα να το κάνουν. Στρέφονται σε άλλες επικερδείς οικονομικές δραστηριότητες και σε άλλες χρήσεις της γης, που προσβάλλουν πολλές φορές το περιβάλλον και αλλοιώνουν το τοπίο, σε ένα απολεοδόμητο και άναρχα αναπτυσσόμενο νησί.
-Η υπογεννητικότητα μαστίζει και το νησί μας, σαν «κοινωνικός περονόσπορος».
Χρειάζονται, λοιπόν, συνεκτικά, συντονισμένα, δραστικά και γρήγορα μέτρα για να ανασχεθεί στην αρχή και να γίνει προσπάθεια-πολύ δύσκολη ομολογουμένως- για αντιστροφή της σημερινής κατάστασης.
Η πατάτα της Νάξου έγινε και… Ευρωπαία το 2011. Τότε καταχωρίστηκε ως προϊόν Προστασίας Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ). Αυτό το γεγονός, που αυξάνει τη ζήτηση και εμπορευσιμότητά της και επικυρώνει την ποιότητά της, εκμεταλλεύονται κάποιοι επιτήδειοι πεχλιβάνηδες, που πωλούν πατάτα διαφόρων προελεύσεων ως ναξιώτικη. Η απάτη αυτή και η παράνομη εμπορία δεν αντιμετωπίζεται από τους ελληνικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς που αδιαφορούν, παρά τις πολλαπλές καταγγελίες και αναφορές της ΕΑΣ Νάξου. Γι’ αυτό, η τελευταία θα απευθυνθεί στα αρμόδια κοινοτικά όργανα, δεδομένου ότι πλήττεται και ο θεσμός των ΠΟΠ προϊόντων που έχει θεσμοθετήσει και αναγνωρίζει επίσημα η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η ΕΑΣ Νάξου τα εκατοστίζει του χρόνου τον Απριλομάη. Γίνεται αιωνόβια. Και θα το γιορτάσει όπως της πρέπει και το αξίζει. Με δέσμη ποικίλων εκδηλώσεων. Με αναστοχασμό, ανασκόπηση της ιστορίας και της πορείας της, στάση στο σήμερα και τις δυσκολίες του, οικοδόμηση του μέλλοντός της και του μέλλοντος της συνεταιριστικής ιδέας και πράξης.
Θα γιορτάσει έναν αιώνα δημιουργικής, έστω και με σκαμπανεβάσματα, πορείας και θα σχεδιάσει συλλογικά και συμμετοχικά το μέλλον της:
-Για να δίνει ζωή και ελπίδα στον πρωτογενή τομέα του νησιού μας και τους ανθρώπους του, τους παραγωγούς μας.
-Για να συμβάλλει στην αποτροπή της αλλοίωσης του παραγωγικού μοντέλου που συντελείται, ειδικά στη χρήση της γεωργικής γης, που αποτελεί τον πλούτο αυτού του τόπου.
-Για να πρωτοπορεί στον συνεταιριστικό τομέα της οικονομίας, με καινοτομίες και εξωστρέφεια, με την αγροτοκτηνοτροφική κοινωνία όρθια, παραγωγική και ζώσα.
-Για να δίνει φτερά στο νησί μας, ενισχύοντας και προβάλλοντας όλες τις πτυχές του πολιτισμού του.
Η ΕΑΣ Νάξου έχει τεκμηριωμένες θέσεις και αυτές προσπαθεί η ίδια να εφαρμόσει, με ποικίλες συνέργειες και προγράμματα, αλλά και διεκδικεί δυναμικά από την πολιτεία να εκπληρώσει το χρέος της, με την αξιοποίηση όλων των εθνικών και κοινοτικών δυνατοτήτων, με την εξυγίανση των αγροτικών θεσμών, με τη χάραξη μιας ιδιαίτερης νησιωτικής αγροτικής πολιτικής. Δεν είναι όλη η Ελλάδα το ίδιο. Δυστυχώς δεν έχει γίνει αυτό συνείδηση και πράξη, παρά τα «ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα» και τις νομοθετικές πρόνοιες.
Η εκατονταετηρίδα της ΕΑΣ Νάξου είναι ευκαιρία να τα αναδείξουμε όλα αυτά. Η συμμετοχή όλων είναι αναγκαία και επιθυμητή. Από την κατάθεση ιδεών και προτάσεων μέχρι την προσκόμιση αρχειακού υλικού, τεκμηρίων, εγγράφων, φωτογραφιών, προσωπικών αφηγήσεων για τη ναξιακή γεωργία και τους Συνεταιρισμούς των χωριών, για τη συμβολή της ΕΑΣ Νάξου στη συνολική πρόοδο του τόπου μας.
Ήδη έχει συγκροτηθεί σχετική Επιτροπή και μπορείτε να απευθύνεστε στα Γραφεία της ΕΑΣ Νάξου για πληροφορίες.
Ακολουθήστε το naxostimes.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
