Ένα αφιέρωμα στον Δανακό Νάξου, τις ρίζες, τα γλέντια, την τσαμπούνα και το τουμπάκι και την ενότητα που κρατά ζωντανή την ψυχή του χωριού
Του Κωνσταντίνου Θ. Σπυρόπουλου
Τον Δανακό Νάξου ίσως αρκετοί να τον γνωρίζετε για τις αξέχαστες συναυλίες του, την αστείρευτη πηγή του, τη λαϊκή ποιήτρια Χαλκορήνη, το μεσαιωνικό εκκλησάκι του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου κ.ά. Εγώ, όμως, τον Δανακό τον γνώρισα πραγματικά μέσα από τους ανθρώπους του και τις διηγήσεις του παππού μου, του Μπατιδομανώλη, που με τις ιστορίες του μου εμφύσησε την ανάσα του τόπου.
Πρόσφατα, οι δρόμοι και οι αυλές του χωριού μας πλημμύρισαν και πάλι με τον γνώριμο ήχο της τσαμπούνας και του τουμπακιού. Ένα γλέντι λιτό μα ανεκτίμητης αξίας, το οποίο ανέδειξε τη ζωντανή συνέχεια αιώνων, τη βαθιά μας σύνδεση με τις ρίζες και την αδήριτη ανάγκη να κρατήσουμε ζωντανή την ψυχή της παράδοσής μας.
Η τσαμπούνα, το αρχέγονο αυτό όργανο, και το τουμπάκι με τον διονυσιακό του ρυθμό, αποτελούν εδώ και αιώνες τη φωνή της ορεινής Νάξου. Δεν είναι μόνο μουσικά όργανα· είναι οι φορείς μιας συλλογικής μνήμης που ταξιδεύει από γενιά σε γενιά, ενώνοντας προγόνους και απογόνους, γη και θάλασσα, χθες και σήμερα. Κάθε φορά που αντηχούν στις ρούγες του χωριού, μάς θυμίζουν ποιοι είμαστε και από πού ερχόμαστε.
Ο Δανακός είναι ένας τόπος με βαθιές ρίζες και πλούσια παράδοση. Χτισμένος σε μια από τις ωραιότερες πλαγιές της Νάξου, με τα σπίτια απλωμένα αμφιθεατρικά και θέα που καθηλώνει, υπήρξε για γενιές το κέντρο της κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής. Στα σοκάκια και στις πλατείες του άνθισαν γιορτές και πανηγύρια, υφαίνοντας τον κοινωνικό ιστό μέσα από τραγούδια, χορούς και κοινές εμπειρίες. Για τους παλιούς, η παράδοση δεν ήταν πολυτέλεια· ήταν τρόπος ζωής, το οξυγόνο της κοινότητας.
Σήμερα, οι καιροί είναι δυσκολότεροι. Η αστυφιλία, η ερήμωση της υπαίθρου, οι οικονομικές πιέσεις και οι απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής έχουν διαρρήξει τον ιστό των μικρών χωριών. Ο Δανακός, όπως και τόσοι άλλοι τόποι των Κυκλάδων, βλέπει τον πληθυσμό του να φθίνει και τους νέους να φεύγουν μακριά, αναζητώντας αλλού ευκαιρίες. Και όμως, ακριβώς αυτή η πραγματικότητα καθιστά ακόμη πιο αναγκαία τη διαφύλαξη της παράδοσης· γιατί η παράδοση είναι η ταυτότητα που μας κάνει να ξεχωρίζουμε μέσα στον κόσμο. Χωρίς αυτήν, κινδυνεύουμε να χαθούμε μέσα στη ματαιότητα της ομοιομορφίας.
Το γλέντι που ζήσαμε δεν ήταν μια απλή βραδιά κεφιού· ήταν πράξη αντίστασης απέναντι στη λήθη και την εγκατάλειψη. Όταν αντήχησαν οι τσαμπούνες και πιάστηκε ο κύκλος του χορού, ήταν σαν να γύρισαν οι γενιές πίσω· οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας χόρευαν μαζί μας, υφαίνοντας ξανά το νήμα της συνέχειας.
Η διατήρηση της παράδοσης δεν σημαίνει να μένουμε αλυσοδεμένοι στο παρελθόν —σημαίνει να αντλούμε δύναμη και έμπνευση από αυτό για να χτίσουμε το μέλλον. Να διδάσκουμε στα παιδιά μας τα τραγούδια, τους χορούς, τα έθιμα. Να τους δείχνουμε πώς με λίγα μπορείς να νιώσεις πλούσιος, όταν μοιράζεσαι με τους δικούς σου ανθρώπους.
Τίποτα όμως από αυτά δεν μπορεί να γίνει χωρίς ενότητα. Οι Δανακιώτες γνωρίζουν καλά πως μόνο ενωμένοι μπορούν να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που τους επιφυλάσσει ο τόπος. Οι μικροδιχόνοιες δεν έχουν θέση όταν μπροστά μας διακυβέβευεται το μεγάλο στοίχημα της συνέχισης της ζωής του χωριού.
Σε αυτόν τον αγώνα σπουδαίο ρόλο διαδραματίζουν η πρόεδρος του χωριού, η εκκλησία, ο Σύλλογος Δανακιωτών «Η Ζωοδόχος Πηγή» και βέβαια η Πολιτισμική Εταιρεία Δανακού (Π.Ε.ΔΑΝ.), η οποία παραμένει ένας από τους ισχυρότερους πυλώνες ενότητας και πολιτιστικής συνέχειας. Με πρωτοβουλία της μάλιστα προχωρά η δημιουργία λαογραφικής συλλογής, που θα στεγάσει μνήμες, αντικείμενα και τεκμήρια της καθημερινής ζωής των προγόνων μας· ένας πολύτιμος θησαυρός που βρίσκεται πια κοντά στην ολοκλήρωση. Παράλληλα, η Εταιρεία υλοποιεί μια σπουδαία βιβλιοθήκη υψηλών προδιαγραφών, έναν χώρο γνώσης και πνευματικής καλλιέργειας, όπου οι νέοι θα αντλούν έμπνευση και οι μεγαλύτεροι θα καταθέτουν σοφία. Πρόκειται για έργα που δεν περιορίζονται σε υποδομές —γίνονται γέφυρες ανάμεσα στο παρελθόν και στο μέλλον, και ενδυναμώνουν την κοινότητα, δείχνοντας έμπρακτα ότι μόνο μέσα από τη σύμπνοια και την κοινή προσπάθεια διασώζεται η κληρονομιά μας.
Τελικά, ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αλήθεια του τόπου μας: ότι η παράδοση και η ενότητα δεν είναι έννοιες αφηρημένες, αλλά ο τρόπος να κρατήσουμε ζωντανή την ψυχή του χωριού. Γιατί όσο αντηχεί στον Δανακό η τσαμπούνα, όσο οι άνθρωποί του σμίγουν στον κύκλο του χορού και κρατούν ο ένας το χέρι του άλλου, τόσο θα συνεχίζει να πάλλεται η καρδιά του τόπου μας —δυνατή, αγέρωχη και αθάνατη.
Ακολουθήστε το naxostimes.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
