Παρέμβαση για το νέο Ειδικό Χωροταξικό των ΑΠΕ και την Ορεινή Νάξο – Πρόταση να ενταχθεί ο ορεινός όγκος του νησιού στα «Απάτητα Βουνά»
Την έντονη αντίθεσή του στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας εκφράζει με άρθρο του ο Μιχάλης Φραγκίσκος, Περιφερειακός Σύμβουλος Νοτίου Αιγαίου και Γραμματέας του Περιφερειακού Συμβουλίου. Όπως επισημαίνει, το ζήτημα αφορά άμεσα τη Νάξο, καθώς, σύμφωνα με το κείμενό του, η Ορεινή Νάξος ορίζεται ως η μοναδική στις Κυκλάδες «περιοχή καταλληλότητας» για εγκατάσταση αιολικών.
Του Μιχάλη Φραγκίσκου
Μεγάλος αριθμός φορέων του περιβάλλοντος, του πολιτισμού[1], δήμοι μεταξύ των οποίων ο Δήμος Νάξου[2], περιφέρειες, σύλλογοι, κινήματα[3], απορρίπτουν το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας [4]. Το νέο χωροταξικό αφορά άμεσα τη Νάξο, αφού ορίζει την Ορεινή Νάξο (Ο.Ν.) ως την μοναδική στις Κυκλάδες «περιοχή καταλληλότητας» για την εγκατάσταση αιολικών.
Συνέπεια:
το βαρύ βιομηχανικό σκηνικό των αιολικών πάρκων, υποβαθμίζει το τουριστικό προϊόν της Νάξου, τερματίζει κάθε προσπάθεια βιώσιμης ανάπτυξης της Ο.Ν., μέσα από ήπιες μορφές τουρισμού και ακυρώνει την αξιοποίηση του φυσικού και πολιτιστικού της πλούτου, στην ανασύνθεση του μοντέλου τουρισμού του νησιού προς ένα νέο ήπιο, βιώσιμο πρότυπο.
Δεύτερη συνέπεια:
ανεπίστρεπτα πλήγματα στη βιοποικιλότητα, μεγάλη καταστροφή στο ευαίσθητο οικοσύστημα των απάτητων βουνών, κυρίως της ορνιθοπανίδας μεταναστευτικής και ενδημικής (αετοί και μοναδική κοινότητα γυπαετών), που προστατεύεται ως NATURA 2000.
Όμως οι αυθόρμητες αντιδράσεις των κατοίκων είναι βιωματικές, υψώνονται απέναντι στην αλλοίωση του ορεινού τοπίου, με το οποίο διατηρούν βαθιές και πολυσύνθετες ιστορικές ρίζες. Τα αιολικά στις κορυφές συγκρούονται με τη συνείδηση της πετραίας γης[5], με την αντίληψη του ορεινού τοπίου με τοπικούς ιδιαίτερους όρους, με μια συναισθηματική συλλογική νομή «διάνοιας κυρίου» της ιερής πατρογονικής γης.
Είναι φανερό ότι ο ορεινός όγκος της Νάξου προσομοιάζει στην έννοια του Τοπίου, όπως ορίζεται από τις διεθνείς συμβάσεις της UNESCO (1996),της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για το Τοπίο του Συμβουλίου της Ευρώπης (2000), τη διακήρυξη για τα Τοπία Κληρονομιάς της ICOMOS (2009). Για αυτό αξίζει μια παραπέρα αναλυτική διερεύνηση, που γίνεται στο άρθρο αυτό.
Η κατοίκηση των βουνών της Νάξου
Η προσπάθεια κατοίκησης στο αφιλόξενο περιβάλλον των βουνών της Νάξου, στις κορυφές της Αιγηίδας, είναι ένας σκληρός αγώνας επιβίωσης. Οι κάτοικοι ανασυνθέτουν το χώρο με ήπιες επεμβάσεις, εξημερώνουν την άγρια φύση χωρίς την εξολόθρευση των οικοσυστημάτων, προσθέτουν γεωργική γη με την επινόηση των αναβαθμίδων.
Συνεργάζονται με το τραχύ περιβάλλον, αναπτύσσουν τις παραγωγικές δραστηριότητες που εκείνο είχε τη δυνατότητα να δώσει. Συμβιώνουν με τα πλούσια οικοσυστήματα, τους δίνουν χώρο, σέβονται τον αετό, τους γυπαετούς, προστατεύουν το ενδιαίτημα τους, τις κορυφές των βουνών. Τα βουνά διαπλάθουν το χαρακτήρα τους, τη ταυτότητα τους και οι κάτοικοι σε μια αμφίδρομη αλληλεπίδραση τα αναδιαμορφώνουν.
Με την πέτρα ως υλικό, εργαλείο και τέχνη οι κάτοικοι δημιουργούν καλύτερες συνθήκες ζωής και συγχρόνως έναν «πετραίο» πολιτισμό (πεζούλια, ξερολιθιές, αναβαθμίδες, λιθόστρωτα μονοπάτια, υδραγωγεία, μύλους, κτίσματα, οικισμούς, έργα πλαστικής και μνημειώδους αρχιτεκτονικής). Αναπτύσσουν μια ιδιαίτερη αίσθηση για τη γη, τα βουνά, τους λόφους. Τα βουνά, τα σπήλαια, παρέχουν ασφάλεια απέναντι στους από θαλάσσης κινδύνους.
Η ναξιακή Μυθολογία
Η ναξιακή μυθολογία πλάθεται και τροφοδοτείται από το φυσικό περιβάλλον[6], ιδιαίτερα από τον επιβλητικό ορεινό όγκο του νησιού. Η αρχέγονη παραγωγή συνδέεται με μύθους και θεούς. Η προβατοτροφία με τον Δία (Ζα) και τον Τράγιο – Ποίμνιο Απόλλωνα, η αμπελουργία με τον Διόνυσο, η εαρινή αναγέννηση της φύσης με την ένωση Διόνυσου και Αριάδνης, η μεταλλουργική τέχνη με τον Ήφαιστο που την διδάσκει στη Νάξο, η λατόμευση των βουνών από τους Αλωάδες κτλ.
Θεσμοθετούνται περιοχές απαγορευμένες στις ανθρώπινες δραστηριότητες – κυρίως οι κορυφές των βουνών, στις οποίες αποδίδονται ιερά χαρακτηριστικά με αφιερώσεις στους θεούς. Π.χ. η οριοθέτηση του όρους Ζα ως περιοχής του Μηλώσιου Δία (προστάτη των προβάτων και των κοπαδιών), με τις δύο εγχάρακτες σε βράχους επιγραφές «Όρος Διός Μηλωσίου». Επιβάλλουν τον σεβασμό και την αειφορική διαχείριση του χώρου, της γης, των νερών, των ζώων, των πουλιών, με τη θεσμοθέτηση ιερών κανόνων.
Οι γεώτοποι, συνδεμένοι με τη μυθολογία, γίνονται κύριοι τόποι λατρείας. Η σπηλιά του Ζα είναι το ιερό σπήλαιο ανατροφής του Δία, το Κακό Σπήλιο του όρους Κόρωνος για την ανατροφή του Διονύσου. Οι κορυφές των βουνών είναι αφιερωμένες στον Δία. Εκτός από το υψηλότερο όρος Ζας, υπάρχουν ο Ζας της Κωμιακής, ο Ζας της Αμμόμαξης, ο Ζας του Κυνιδάρου, ο Ζας της θάλασσας (Αζαλάς). Τα κατά τόπους ιερά είναι αφιερωμένα στον Διόνυσο, τον Απόλλωνα, τη Δήμητρα. Μέρος του τοπίου αποτελούν επίσης τα ημιτελή έργα μνημειώδους πλαστικής (κούροι, άγαλμα του Διονύσου), το ιερό των πηγών κτλ.
Μυθολογικά και ιστορικά τοπωνύμια προσδιορίζουν τη γεωγραφική θέση στο βουνό, με τα κυριότερα να αποτελούν σταθερά τοπόσημα σημαντικών μνημείων, προϊστορικών, αρχαϊκών, κλασικών, ελληνιστικών, ρωμαϊκών, πρωτοχριστιανικών.
Διαχρονικά εντάχθηκαν – αφομοιώθηκαν στο τοπίο οι αναστηλωμένοι ναοί του Διονύσου, της Δήμητρας και νεότερες λίθινες κατασκευές, κάστρα, πύργοι, γεφύρια, λιθόστρωτες στράτες, παραδοσιακοί οικισμοί, μοναστήρια και βυζαντινοί ναοί (δεκάδες εκκλησιές βρίσκονται σε υψόμετρο άνω των 600m και πολλές σε σπήλαια). Ακόμα και ήπιες βιομηχανικές εγκαταστάσεις, όπως του εναερίου και των σταθμών φόρτωσης της σμύριδας, αφομοιώθηκαν στο φυσικό τοπίο των βουνών της Νάξου.
Επάνω στα βουνά γεννήθηκαν και διατηρήθηκαν πολιτισμικά στοιχεία, που χαρακτηρίζουν τη σύγχρονη ταυτότητα της Νάξου. Αντιλήψεις, πεποιθήσεις, δοξασίες, ήθη, θρησκευτικές και αγροτικές παραδόσεις, παλαιοί και νέοι μύθοι, διονυσιακά έθιμα, αγροδιατροφικός πολιτισμός με προϊόντα του βουνού κτλ. Η υφαντική τέχνη και τα αρχέγονα τοπικά όργανα, όπως ο άσκαυλος, λειτούργησαν με πρώτες ύλες από το βουνό. Στον νεότερο λαϊκό πολιτισμό και σε σύνδεση με τις παραγωγικές και κοινωνικές δραστηριότητες, ο Ναξιώτης ύμνησε το τοπίο του με κάθε μορφή τέχνης: ποίηση, λαϊκή στιχουργική και τοπική παραδοσιακή μουσική, εικαστικά έργα.
Το Ορεινό Τοπίο της Νάξου
Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή σύμβαση για το τοπίο[7] (πολιτιστικό ή πολιτισμικό), αυτό ορίζεται ως μια περιοχή που ο χαρακτήρας της είναι αποτέλεσμα της δράσης και αλληλεπίδρασης φυσικών και ανθρώπινων παραγόντων, συνέργειας ανθρώπου και περιβάλλοντος, με αμφίδρομη και αέναη σχέση που το διαμορφώνει προσδίδοντας του συγχρόνως φυσική αλλά και πολιτισμική αξία, με έντονο το στοιχείο της ιστορικής εξέλιξης.
Με όλα λοιπόν τα παραπάνω, επιβεβαιώνεται ότι ο ορεινός όγκος της Νάξου αποτελεί ένα Πρότυπο Τοπίο και μάλιστα ένα πολιτισμικό τοπίο. Διότι πέρα από την υλική αποτύπωση της ανθρώπινης δράσης στα βουνά, το ναξιακό ορεινό τοπίο είναι προικισμένο με άυλα στοιχεία, ισχυρά και ζωντανά.
Το Ορεινό Τοπίο της Νάξου είναι μια πολυδιάστατη οντότητα, μια σύνθεση γεωτόπων, άγριας σπάνιας πανίδας και χλωρίδας, ήπιων ανθρωπογενών παρεμβάσεων και χρήσεων, ανθρώπινου συσσωρευμένου μόχθου, γλωσσικού πλούτου, αρχιτεκτονικών συνόλων, λαϊκής παραδοσιακής τέχνης, ποίησης και μουσικής. Ένα Τοπίο με ξεχωριστό μυθολογικό και ιστορικό αποτύπωμα στον μνημειακό του πλούτο.
Ο Ναξιώτης ζει με τη βεβαιότητα ότι είναι κληρονομικά συνδημιουργός του Τοπίου και επομένως άγρυπνος θεματοφύλακάς του. Βιώνει το Τοπίο του νησιού του με πολιτισμικούς όρους, προσλαμβάνει από αυτό συμβολισμούς, νοήματα και αξίες που διατηρούνται για χιλιετίες στη συλλογική ιστορική μνήμη. Η ζωή στη Νάξο συνεχίζει να μεταφέρει και να συντηρεί τις πολιτισμικές ορίζουσες του τοπίου, αναλλοίωτες στις νέες γενιές.
Τα μνημεία μαζί με τον άυλο πολιτισμό, το πολιτισμικό Τοπίο, είναι τα στοιχεία που διαμόρφωσαν τη συλλογική τοπική συνείδηση, τη πανναξιακή ταυτότητα. Είναι αυτή η συλλογική συνείδηση που αφυπνίζεται και αντιδρά σήμερα στο νέο χωροταξικό των ΑΠΕ. Που αντιδρούσε πάντα στους κατακτητές που λεηλατούσαν τον τόπο. Που αντέδρασε και παλαιότερα για τη δημιουργία αιολικών πάρκων, για την καταστροφή του ιερού μονοπατιού στο Ζα, για την μετακίνηση των κούρων από την προαιώνια θέση τους, για το κλείσιμο της σπηλιάς του Ζα και για τόσα άλλα.
Καλούμε την κυβέρνηση, έστω την τελευταία στιγμή, να σεβαστεί το φυσικό και πολιτισμικό τοπίο της Νάξου, τα ιερά βουνά μας, τα ευαίσθητα οικοσυστήματα τους, να σεβαστεί τη ζωή και τη σκληρή εργασία χιλιάδων ανθρώπων που απομονωμένοι κράτησαν ζωντανό τον πολιτισμό στο μεγαλύτερο νησί των Κυκλάδων τόσους αιώνες. Να εντάξει τον ορεινό όγκο της Νάξου στο θεσμό περιβαλλοντικής προστασίας «Απάτητα Βουνά»[8] με υπουργική απόφαση και να ακυρώσει κάθε προηγούμενη και μελλοντική αδειοδότηση αιολικών.
Το Τοπίο των βουνών μας δεν σκλαβώνεται, δεν βεβηλώνεται, δεν λερώνεται, δεν χαρίζεται, γιατί ανήκει στην ιστορία μας και τον πολιτισμό μας.
[1] Θέσεις της ΕΛΛΕΤ επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ,
[2] ΑΔΑ: Ρ0Μ9ΩΚΗ-Ρ7Θ – Ενημέρωση του Δημοτικού Συμβουλίου και λήψη σχετικής απόφασης επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.
[3] Αξαριά Συλλογικότητα. ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΒΟΥΝΑ – ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΝΗΣΙΑ – ΧΩΡΙΣ ΑΙΟΛΙΚΑ.
[4] Νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας,
[5] Γλέζος Μανώλης, ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΑΙΑΣ ΓΗΣ, ΚΥΚΛΑΔΟΓΡΑΦΕΣ
[6] Tάσος Aναστασίου, OΔOIΠOPIKO ΣTH ΝΑΞΟ Πολιτιστικός Περιηγητικός Οδηγός, ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ «ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ»
[7] NOMOΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘ. 3827 Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου. ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
[8] Η Ελλάδα γίνεται η πρώτη χώρα στην Ευρώπη που θεσμοθετεί τα Απάτητα Βουνά,
Ακολουθήστε το naxostimes.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
